Achter de Maginot-linie

FRANKRIJK HEEFT zich ingegraven in een onhoudbare strategische positie. De conservatieve regering heeft de Franse bevolking gesterkt in een anti-GATT-stemming, gelardeerd met anti-Amerikanisme tot het punt waarop orderlijke terugtrekking zonder grote politieke schade onmogelijk is geworden. De Franse vasthoudendheid om desnoods met een veto de Uruguay-ronde voor internationale handelsliberalisering te torpederen, zet de politieke verhoudingen en de economische toekomst van de Europese Gemeenschap op het spel.

Aanvankelijk verzette Frankrijk zich tegen de liberalisering van de landbouwsector, deze herfst is daar het verzet tegen liberalisering van de markt voor massacultuur bij gekomen. De Verenigde Staten zijn op beide terreinen het doelwit: de Amerikanen dringen al jaren aan op liberalisering van het Europese landbouwbeleid en Amerikanen beheersen de internationale vermaaksindustrie. De Europese consumenten zijn de dupe van het protectionisme: ze betalen meer dan nodig is voor hun voeding en als de Franse eis tot culturele eigenheid het wint, missen ze aansluiting bij de elektronische culturele revolutie. Het is overigens de vraag of ouderwetse marktafscherming nog iets te betekenen heeft als kennis, vermaak en cultuur over enkele jaren in wereldwijde informatienetwerken worden verspreid.

De president van de Europese Commissie, Jacques Delors, heeft zich in het verleden wel eens, met een politiek oog op zijn vaderland, welwillend opgesteld ten aanzien van de Franse bezwaren tegen het landbouwakkoord. Maar dit weekeinde heeft hij zijn landgenoten ondubbelzinnig gewaarschuwd: Frankrijk is bezig een nieuwe Maginot-linie te bouwen. Deze verdedigingswerken in Elzas-Lotharingen, opgetrokken in de jaren dertig om de Duitsers te weren, bleken van nul en generlei waarde in de Blitzkrieg van 1940.

Ondertussen is het gemengde economisch nieuws veel gunstiger voor Frankrijk dan doorklinkt in de "hysterie' over de GATT, zoals Delors de Franse houding typeerde. Frankrijk is de vierde exporteur ter wereld, de Franse automobielindustrie heeft een jarenlange crisis van zich afgeschud. En wat de Amerikaanse culturele opmars op Franse bodem betreft: Eurodisney draait met een miljoenenverlies en ontslaat pesoneel.

PROTECTIONISME VINDT in een periode van slapte een gewillige voedingsbodem, ook buiten Frankrijk. Op korte termijn kan marktafscherming banen behouden in sectoren die door open handel worden bedreigd. Maar in een wijder perspectief tekent zich een veel grotere bedreiging af. De Uruguay-ronde is waarschijnlijk de laatste kans voor Europa om aansluiting te houden bij de economische expansie die zich elders in de wereld voordoet.

Als de EG afhaakt, gaan de VS en Oost-Azië hun eigen gang. Dan blijft de EG achter beschermde muren veroordeeld tot economische stagnatie, tot een hoge kostenstructuur als gevolg van de verzorgingsstaat, en tot chronische werkloosheid.