Zelfcensuur en ontbrekende moed in de media

De hand in eigen boezem steken is niet erg gebruikelijk in de journalistiek, maar soms gebeurt het.

Journalisten die in hun berichten over de idealen van Cuba, Vietnam of China feiten als bijzaak beschouwden, hebben - zij het pas later - toegegeven dat er sprake was van zelfcensuur. Er ontstond een proza waarin "actie-journalisten' van vroeger uitlegden waarom idealen heilig waren en feiten zó weerbarstig dat ze werden aangedikt of verzwegen.

Dat manipulatie door de pers van alle tijden is, ondervond Dieudonnée ten Berge, die vorige week haar boek "Een affaire met Indo-China' aanbood aan VVD-leider Bolkestein. In de jaren zeventig was Ten Berge correspondente in Zuidoost-Azië. Daar werden de VS verdreven uit Vietnam en nam in Cambodja de Rode Khmer de macht over van een bewind dat door de VS werd gesteund.

Ten Berge dacht aanvankelijk dat de Amerikanen “leugens” verspreidden en Noord-Vietnam alle gelijk aan zijn kant had. In de loop van de tijd werd haar duidelijk dat “de feiten” genuanceerder lagen, maar dat de Westerse media onvermeld lieten “wat niet in het gewenste beeld paste”. De misdaden van de Amerikanen werden breed uitgemeten, die van Hanoi of de Rode Khmer verzwegen. Toen Ten Berge een stuk maakte over de slachtingen van de Rode Khmer, had Vrij Nederland geen belangstelling.

Voor Bolkestein was het boek een schot voor open doel. Hij hekelt al jaren het “groepsgedrag” onder journalisten. “De meeste mensen houden er niet van om alleen te staan en journalisten zijn geen uitzondering”, zei hij. Volgens hem mist de Nederlandse pers “moed” en - Jan Blokker citerend - vindt hij dat in de groep journalisten “zelfregulering, zelfcorrectie en zelfbeperking aan de orde van de dag zijn”.

Haagse journalisten beperken zich volgens Bolkestein tot de vraag “wie met wie” moet regeren. “Een losse opmerking over de paarse coalitie wekt tien keer zo veel aandacht als een betoog over de toekomst van de sociale zekerheid”. De hand in de eigen politieke boezem steekt Bolkestein maar in één zin: “Politici maken zich ook schuldig aan de trivialisering”. Politici hebben vaak meer interesse in een optreden in een tv-quiz of een society-event, dan in het houden van een boeiend betoog in de Kamer. Wellicht een aardig onderwerp voor een volgend boek van Bolkestein zelf. (DJE)

    • Mark Kranenburg
    • Kees Versteegh