Massale uittocht uit Port-au-Prince

PORT-AU-PRINCE, 18 OKT. Schijnbaar ontspannen blaast Dante Caputo sigaretterook door de haren van zijn zwierige snor naar boven. Op een paar meter afstand hangt een lijfwacht met een walkie-talkie onderuitgezakt in een fauteuil van het luxe hotel in de heuvels boven Port-au-Prince. De speciale afgezant van de Verenigde Naties in Haïti draagt deze zondag een spijkerbroek en een hemd waarvan de knopen op de tropenstand zijn gezet. Sinds een paar dagen behoort ook een kogelvrij vest tot Caputo's garderobe en die van zijn zes lijfwachten.

“Natuurlijk hebben we wat veiligheidsproblemen”, zegt Caputo nonchalant. “Maar op het moment is alles okee.” Wat voor veiligheidsproblemen? “Bedreigingen, voortdurend. Telefoontjes, geweerschoten, dat soort dingen. We hebben een paar dagen geleden een "show' voor ons huis gehad. Maar niks belangrijks.”

De "show' voor de tijdelijke woning van Dante Caputo, voormalig minister van buitenlandse zaken van Argentinië, werd opgevoerd door de attachés, de gewapende hulppolitie in Port-au-Prince wier toenemende schrikbewind de crisis in Haïti voortdurend laat escaleren. Intimidatie is hun opdracht en intimideren doen ze. “Dit land staat op de rand van anarchie”, concludeert een hoge regeringsfunctionaris.

Ging het bij de 'show' voor huize-Caputo in het hoog gelegen elitedorp Pétionville nog om wat schoten in de lucht, in de sloppenwijken beneden aan de haven richten de attachés hun automatische wapens direct op de uit karton, golfplaat en afvalhout opgetrokken onderkomens. Elke nacht trekken de attachés met hun pick-up trucks de bidonvilles in, elke nacht vallen er doden in Cité Soleil en Brooklyn Beach, zoals de namen luiden van de meest deprimerende concentraties armoede en menselijke ellende op het westelijk halfrond.

Het steeds gewelddadiger optreden van de attachés en de hier alom verwachte - en door velen gehoopte - Amerikaanse interventie heeft een vluchtelingenstroom op gang gebracht die van de hoofdstad naar de provincies leidt. Met duizenden tegelijk verlaten de inwoners van Port-au-Prince hun stad. Langs de uitvalswegen staan ze te wachten op transport, bepakt en bezakt met de weinige bezittingen die ze hebben, met hun kinderen en dieren. Ze worden opeengeperst in open vrachtwagens en in minibusjes, waarvan de chauffeurs voor de gelegenheid hun ritprijs hebben verdubbeld.

Op de luchthaven van Port-au-Prince is de aankomsthal leeg, maar de vertrekhal overvol. Met wat tot het ingaan van het embargo morgenochtend om 05.01 uur Nederlandse tijd voorlopig de laatste commerciële vluchten zullen zijn, verlaten de buitenlanders Haïti. Missionarissen, ontwikkelingswerkers, familieleden van diplomaten. En een paar welgestelde Haïtianen hebben besloten de bui die ze al zien hangen, in Miami of New York te gaan uitzitten.

Voor sommige buitenlanders is het vertrek emotioneel. Voor de mensenrechtenwerkers van de Verenigde Naties en de Organisatie van Amerikaanse Staten bij voorbeeld. Met stevige omhelzingen en kussen op betraande wangen nemen ze afscheid van hun Haïtiaanse collega's. Ondanks hun korte verblijf in het land, realiseren ze zich terdege in welke nachtmerrie ze hun collega's achterlaten.

De met vele getuigenissen gedocumenteerde bewijzen hiervoor hebben ze vóór hun vertrek door de papierversnipperaar in het plaatselijke hoofdkwartier van de VN geduwd. Het betreft verhalen over de nachtelijke schietpartijen in Cité Soleil, de verdwijningen, de standrechtelijke executies in Ti-Tanyen, waar de slachtoffers direct in een anoniem massagraf worden gedumpt. De bewijzen voor het georganiseerde schrikbewind van de attachés.

In een leeggelopen hoofdstad blijven de politici, de diplomaten en de journalisten achter. En Dante Caputo met zijn tot op het bot uitgedunde staf. Aan de horizon verschijnen de Amerikaanse marineschepen, die het economische embargo tegen Haïti's onbuigzame militaire regime handen en voeten moeten geven. De attachés vervolgen hun intimiderende ritten door de stad, schieten een vluchtende vrouw neer, wachten nadere instructies af. Instructies voor wat velen denken dat de laatste ronde zal zijn.

    • Reinoud Roscam Abbing