Zwarte striphelden rukken op

Striphelden zijn niet langer alleen maar blank. Gekleurde supermannen, van Afrikaans-Amerikaanse tot Aziatische, veroveren langzaam de Amerikaanse stripmarkt, die voor een belangrijk deel uit zwarte jongeren bestaat .

Het aandeel van etnische minderheden in Amerikaanse comics is in de afgelopen jaren fors toegenomen. Parallel aan ontwikkelingen in de filmindustrie zijn de uitgevers van de goedkope stripboekjes die maandelijks in oplagen van honderduizenden exemplaren over de toonbank gaan, zich in toenemende mate bewust geworden van de etnische achtergronden van hun kopers. De aandacht richt zich met name op het - aanzienlijke - marktaandeel van de zwarte Amerikaanse jeugd.

Waren de superhelden twintig jaar geleden nog zonder uitzondering blank, inmiddels hebben zwarten en in mindere mate ook Chinezen en Indianen hun intrede gedaan in de comics. Stripuitgever Milestone (in Canada) is in 1991 begonnen met het ontwikkelen van "fantasieën die specifiek aansluiten bij de cultuur en belevingswereld van zwarte jongeren.' De vier nieuwe "Afro-Amerikaanse' series die Milestone deze zomer uitbracht mogen door een samenwerkingsverband met de Amerikaanse stripgigant DC Comics (onder andere Batman) op wereldwijde distributie rekenen. Daarnaast bedient de uitgeverij Aziaten sinds kort met "Xombie': "a heavily assimilated Korean-American superperson.' Ook in de titellijst van concurrent (en marktleider) Marvel Comics komen zwarte en Aziatische superhelden voor.

Het scala aan helden mag kleurrijker en gevarieerder zijn geworden (er zijn inmiddels ook gehandicapte striphelden), aan de onwrikbare spelregels van het genre (sterk afwijkend van de Europese stripcultuur) wordt nauwelijks getornd. Goed en Kwaad zijn overzichtelijk van elkaar gescheiden. De titelheld trekt, gehuld in straksluitend tenue en identiteitverhullend masker ten strijde tegen geboefte, daarbij geholpen door uitzonderlijke vermogens. Aangezien de meeste opponenten eveneens over bovennatuurlijke vaardigheden (vuurstralen, magnetische velden) beschikken, loopt de confrontatie tussen Goed en Kwaad uit tot een vele pagina's vullende titanenstrijd.

De Held triomfeert steevast, maar het Kwaad heeft een opmerkelijke veerkracht. In strips die elke maand een nieuw avontuur moeten genereren wordt het vroegtijdig sneven van een karakter als kapitaalvernietiging beschouwd. Binnen dit stramien kan de introductie van een zwarte held niettemin voor variatie zorgen. “We're exactly alike, you and me. I'm only killing niggers,” zegt een gemaskerde man die zojuist door superheld Shadowhawk is gevloerd. “You ignorant racist fool!” luidt het antwoord van Shadowhawk, die voor het eerst zijn masker afzet en - verrassing - zwart blijkt te zijn. “Daar keek ik wel van op,” erkent Otwyn Kröner van de Amsterdamse winkel Com-X. “Ik was er stilzwijgend van uitgegaan dat Shadowhawk blank was. Zo betrap je jezelf op vooroordelen.”

Het ontstaan van zwarte helden is in de eerste plaats een commerciële zet. In de woorden van Kröner: “De uitgevers hebben ontdekt dat negers kunnen lezen.” Comics zijn in Amerika jaarlijks goed voor een omzet van 700 miljoen dollar; gevolg is dat nieuwe titels elkaar verdringen. In één klap vier nieuwe series op de markt brengen, zoals Milestone in juni deed, is niet ongewoon. “Ze proberen nieuwe helden uit. Als die niet aanslaan, wordt zo'n serie net zo makkelijk stopgezet,” zegt Kröner. Hij acht aannemelijk dat een deel van de nieuwe Afro-comics volgend jaar niet meer zal bestaan.

Met de initiatieven van Mile-stone gaat het vooralsnog goed; de gemiddelde oplage van de nieuwe titels bedraagt tussen de honderd- en tweehonderdduizend exemplaren. Naast "Blood Syndicate' (over een gang die het motto "Do or Die' voert) en "Icon' (een onwezenlijk gespierde held die terzijde wordt gestaan wordt door een vijftienjarig meisje) richt de uitgever zich nadrukkelijk op tieners met "Static'. Deze schoolgaande jongen leidt een geheim bestaan als misdaadbestrijder. De makers van Static beschouwen zichzelf als politiek bewust en hebben aangekondigd in komende edities aandacht te besteden aan: crack-gebruik, potenrammers, zwart antisemitisme en rassenrellen.

Milestone-redacteur Dwayne McDuffie heeft meer oog voor de voorbeeldfunctie van zijn strips. “Het is belangrijk zwarten uitgebeeld te zien met dezelfde waardigheid en dezelfde heroïek als blanke striphelden,” verklaarde hij in Newsweek.

Voelen Nederlandse jongeren zich tot de nieuwe zwarte helden aangetrokken? Een telefonische ronde langs stripwinkels leert dat Afro-comics nog geen publiek aan zich hebben weten te binden. Kröner: “Ik krijg wel eens een Surinaamse jongen in de winkel die alleen spul van Milestone wil hebben. Maar veel van die jongens vinden zwarte helden maar een gek idee.” Alsof het is afgesproken betreedt juist op dit moment iemand van de doelgroep de winkel. Gevraagd naar zijn mening reageert Allen Heyer (31) een beetje lacherig. “Ik vind de ontwikkeling wel goed. Vroeger was alles wit. Toen ik een jaar of twaalf was, bedacht ik in mijn fantasie allerlei helden, en die waren allemaal blank! Dat is eigenlijk toch raar.”

Kröner wijst erop dat de multiraciale mens in uiteenlopende comics al bestaat. “Huidskleur, lichaamsbouw en gelaatstrekken worden door elkaar gehusseld. Een zwarte huidskleur in combinatie met Europese of Chinese trekken is niet ongewoon. Die Amerikanen zijn niet gek! Als ze erin slagen een figuur te bedenken die een breed publiek aanspreekt, verkopen ze veel beter. En dáár is het natuurlijk allemaal om begonnen.”

Crack-gebruik, rassenrellen en potenrammers komen in nieuwe strips aan bod

    • Erik Spaans