Politiek en markt strijden om valuta

AMSTERDAM, 16 OKT. Steunaankopen door de Franse en Belgische centrale bank, krachtige taal uit Brussel en Parijs om de waarde van de nationale munten te handhaven en geruchten over de terugkeer van de Amerikaanse meesterbelegger George Soros op de valutamarkt. De strijd tussen politiek en markt om het Europese wisselkoerssysteem laaide daarmee na drie maanden rust deze week weer op.

Een vernietigend rapport van het Internationale Monetaire Fonds over de Belgische overheidsfinanciën, het vastlopen van besprekingen over een sociaal pact en twijfel over de Franse franc fort-politiek zijn de directe aanleiding voor de valuta-onrust. De werkelijke reden achter de opgelaaide spanningen is dat beleggers nu al bijna drie maanden vergeefs wachten op een snelle daling van de rentetarieven in de EG. En het geduld raakt op.

Begin augustus overheerste nog euforie op de financiële markten. Toen bezweek het wisselkoerssysteem onder de druk van beleggers en spraken de deelnemende landen af dat hun munten tot nader order 15 procent tegenover elkaar in waarde mochten afwijken, in plaats van de oude 2,25 procent. Na een afkoelingsperiode zouden de munten dan volgende jaar weer in de nauwe bandbreedtes terugkeren. Beleggers zagen in deze concessie de mogelijkheid voor de leden van het Europese Monetaire Stelsel om de rentetarieven te verlagen tot naast of onder die van Duitsland. Een eventuele aanvankelijke waardedaling van de munten die daar het gevolg van zou kunnen zijn, maakte immers grote kans om binnen de 15 procentsgrens te blijven. Maar de zelfstandige rentestappen bleven uit. Het behoud van de pariteit tegenover de Duitse mark en de gulden heeft voor de overige EMS-landen een grotere politieke prioriteit dan op de valutamarkten was voorzien. Volgens afspraak houden zij de rente hoog om de waarde van hun munt te verdedigen.

Maar de rente heeft onder de huidige economische omstandigheden voor beleggers een geheel andere betekenis. Zij waarderen de Europese valuta's op hun intrinsieke waarde. Een voortdurende recessie of een gebrekkig economisch herstel ondermijnt de waarde van de Europese munten op de lange termijn. Als gevolg van het uitblijven van herstel dreigen bovendien een oplopend overheidstekort en een hogere staatsschuld. Omdat de hoge rentestand het economische herstel frustreert, maakt volgens analisten juist het verlagen van de rente de grootste kans om de zwakke Europese munten op termijn aan te sterken.

Economisch mag het dan voor de hand liggen dat de rente verder naar beneden gaat, politiek blijken dergelijke stappen in de EG-landen nog steeds te zwaar beladen. Wie nu in de EG op eigen gelegenheid drastisch de tarieven omlaag schroeft, breekt immers met de discipline die in het EMS is afgesproken en geeft tegenover de eigen kiezers toe dat alle offers die het afgelopen jaar zijn gebracht voor het handhaven van het wisselkoerssysteem voor niets waren. Bovendien zou een versoepeling van het monetaire beleid door andere EG-partners kunnen worden gezien als een verholen poging tot concurrerende devaluatie.

De voorlopige oplossing voor opgelaaide strijd tussen markt en politiek ligt ook deze maal in handen van de Bundesbank en haar nieuwe topman Hans Tietmeyer. Een Duitse renteverlaging komende donderdag geeft de EMS-partners de lucht om zelf de tarieven te verlagen. Het uitblijven van een dergelijke maatregel loopt evenals vorige malen de kans te worden opgevat als een nieuwe Duitse motie van wantrouwen tegen de monetaire unie van de EG.