Gemengde reacties in Z-Afrika op Nobelprijs

JOHANNESBURG, 16 OKT. Euforie was er zeker, in de straten van Johannesburg. Maar het betrof niet de Nobelprijs voor de vrede, toegekend aan ANC-president Nelson Mandela en staatspresident F.W. de Klerk. De dansende menigte voor het hoofdkantoor van het Afrikaans Nationaal Congres vierde gistermiddag met vreugdekreten de doodstraf die de rechter had uitgesproken tegen de twee verdachten van de moord op Chris Hani, de uit Polen afkomstige Janusz Waluz (38) en de conservatieve politicus Clive Derby-Lewis (57).

Op straat en tijdens de oeverloze praatprogramma's op de radio waren de reacties op de Nobelprijs zo gemengd als de Zuidafrikaanse bevolking zelf. De een “walgde” ervan dat een “terrorist” als Mandela een vredesprijs had gekregen, de ander vond het “een schande” dat De Klerk een week nadat het Zuidafrikaanse leger vijf vermeende zwarte terroristen doodschoot, werd bekroond als de grote verzoener. De tegenstanders sputterden hun voorspelbare geluiden, maar de meerderheid was opmerkelijk positief: ieder goed nieuws over Zuid-Afrika is in deze barre tijden meegenomen.

“Prachtig voor ons land”, zei een blanke zakenman. “Dit is een uitdaging voor alle Zuidafrikanen. Als twee mensen samen zoiets teweeg kunnen brengen, heeft het land werkelijk grote mogelijkheden.” Zijn zwarte collega was al even positief. “Dit tekent nu de eenheid. Het is vooral een belangrijke stap dat Mandela de prijs samen met De Klerk aanvaardt. Zwart en blank kunnen elkaar toch vinden in dit land.” Twee blanke monteurs van de telefoondienst waren niet geïmponeerd - ze bleven bij hun plannen om naar Nieuw-Zeeland te emigreren.

Voor de politieke hoofdrolspelers was het een dag van beleefdheden. Dit keer geen “De Klerk is een moordenaar” of “Mandela is een communist”. De staatspresident meende dat de internationale gemeenschap het hervormingsproces in Zuid-Afrika nogmaals heeft erkend. “De prijs zal als een inspiratie dienen om dit proces te voltooien.” De Klerk gaf de eer aan alle politieke leiders, inclusief Inkatha-leider Mangosuthu Buthelezi.

Pag.6: PAC negatief

Deze verwelkomde de toekenning en sprak in een reactie de hoop uit dat “de vredesprijs de twee leiders nieuwe kracht zal geven om te werken voor vrede in Zuid-Afrika”.

Nelson Mandela noemde de prijs op een persconferentie in Johannesburg “een uiting van het diepe vertrouwen dat de internationale gemeenschap in ons heeft gesteld”. Hij droeg de prijs op aan “alle moedige mensen, zwart en blank, die zoveel hebben geleden en doorstaan”. “Ik beloof plechtig dat ik in de tijd die mij nog gegund is alles zal doen om vrede, vrijheid en gerechtigheid voor allen in Zuid-Afrika te brengen”, aldus de 75-jarige leider.

De uiteinden van het politieke spectrum, de blanke Konservatieve Partij en het radicale zwarte Pan Afrikaans Congres (PAC) reageerden zoals verwacht afwijzend. Het PAC noemde De Klerk “een onderdrukker” en bepleitte internationale druk op het Nobel Comité om de beslissing te herroepen.