Flits en tetter

"Kan je niet eens iets doen aan dat geflits en getetter waarmee op de televisie allerlei programma's worden aangekondigd?' vroeg iemand wiens woorden altijd iets te betekenen hebben. Ik beloofde hem dat ik me in zijn vraagstuk zou verdiepen en na dit de afgelopen zes dagen te hebben gedaan ben ik tot de conclusie gekomen dat het niet zo eenvoudig is als het toen leek.

Zoals de meeste mensen heb ik me er natuurlijk wel eens over verbaasd dat ieder televisiejournaal, overal ter wereld wordt voorafgegaan door een reeks beelden uit journaals van maanden of zelfs jaren geleden, flitsen die zo kort zijn en zo snel op elkaar volgen dat je vaak niet eens weet wat ze voorstellen. In het journaal van de NOS komt bijvoorbeeld het gezicht van een oud aapje voor, of misschien is het een patiënt uit de Derde wereld, of het hoofd van een mummie. Telkens bereid ik me voor op de identificatie, maar dan heeft het alweer plaatsgemaakt voor een ander beeld uit het nieuws van een relatief Anno Dazumal dat ook niets met het nieuws van vandaag te maken heeft. Tientallen keren heb ik bij CNN een flits gezien van de Chinese student die op het Plein van de Hemelse Vrede de tank heeft tegengehouden. Dat was in ieder geval lang genoeg om me altijd weer met ongeloof, respect en medelijden te vervullen. Maar zou ik, afgezien daarvan, verrast zijn geweest als in plaats van de beeldenreeks met het aapje of de student op het scherm het woord NIEUWS was verschenen, waarna er een nieuwsuitzending was begonnen? Hoeveel tijd per jaar wordt er besteed om aan te kondigen dat er een programma zal worden uitgezonden waarvan we, menselijk gesproken, met absolute zekerheid weten dat het zal worden uitgezonden? Heeft iemand weleens uitgerekend hoeveel tijd er al is heengegaan met het optreden van Loeki de Leeuw - tijd waarin lucratieve reclameboodschappen konden worden verspreid? In dat "geflits en getetter' zijn al vermogens geïnvesteerd. Niemand heeft erom gevraagd, er wordt niemand een plezier mee gedaan, en als het aan een winstgevend doel werd besteed zou het kijkgeld kunnen worden verlaagd.

Vóór de trapezewerkers in het circus aan hun dodensprong beginnen wordt er lang op de trom geroffeld. Dat valt te begrijpen. Tromgeroffel is wel vaker het signaal dat binnenkort onheil niet is uitgesloten of dat het zich niet lang geleden heeft voltrokken. Geroffel veroorzaakt de geconditioneerde reflex die de toeschouwer paraat maakt. Het flitsend gewentel van de beelden voor de nieuwsuitzending heeft ook wel een dergelijk effect, maar doordat ik bij wijze van voorstudie een stuk of wat beschouwingen over de televisie heb gelezen, ben ik te weten gekomen dat het niet het bedoelde effect heeft. Men vraagt zich af: Wat zal Hennie Stoel vanavond dragen?

Meer dan zevenhonderd weken geleden heb ik gezworen dat ik hier nooit over een televisiepersonage zou schrijven. Het is onvermijdelijk.

Joseph McCarthy, de beruchte heksenjager uit de jaren vijftig, is de uitvinder van een persconferentie om een persconferentie aan te kondigen. Het is nieuws als we weten dat over een uur, een dag, een week iemand iets zal gaan onthullen. Is dat niet een versie van de verpleegster op de cacaobus? Ze draagt een dienblad waarop een cacaobus met een verpleegster die op een dienblad een bus draagt met een verpleegster die den oneindige reeks cacaobussen voortzet waarop een oneindige reeks verpleegsters een oneindige reeks cacaobussen met een oneindige reeks - ja, als we ons daarin gaan verdiepen komen we er nooit meer tot het openen van de bus. Van de verpleegster weten we alles, van de cacao niets.

Zo kun je je een nieuwsprogramma in de vroege ochtend voorstellen waarin met het vertonen van oud nieuws en marsmuziek bekend wordt gemaakt dat er 's avonds om acht uur een nieuwsuitzending zal zijn die vooraf wordt gegaan door oud nieuws en muziek. In de tijd van het oud nieuws en de muziek had het journaal twee maal zoveel echt nieuws kunnen uitzenden.

Zoals bijna alles wat over televisie wordt geschreven bestaat ook dit stukje voor het grootste deel uit muggenziften. Langzamerhand denk ik dat de provocatie tot muggeziften een van de belangrijkste functies van het medium is. Ik sprak iemand die er trots op was dat hij zich geoefend had in het drukken op de geluidsknop van de afstandsbediening, precies op het ogenblik dat het geflits ophield zodat hij zich het getetter bespaarde. Waar je al niet trots op kunt zijn. Ik had de NOS willen voorstellen, voor één keer de inleiding tot het journaal te vervangen door een bordje met NIEUWS, eenvoudig om te zien wat er zou gebeuren. Men zal dat daar niet doen omdat het tegen alle wetten indruist. Ik denk trouwens ook dat "de kijkers' boos zouden worden. Flitsen en tetteren hoort erbij en als het eenmaal zover is moet je niet meer naar het waarom vragen. Je weet zelf dat je naar een paar seconden onzin zit te kijken. Het geheim genieten van die dagelijkse wijsheid moet voldoende zijn.

    • S. Montag