DDR was klaar voor inval in Polen; Vraagtekens bij bezoek Manfred Stolpe aan Bonn

BONN, 16 OKT. Op last van de Sovjet-Unie is in december 1980 een geplande invasie in Polen door 21 divisies van het toenmalige Warschaupact op het allerlaatste nippertje afgelast. De inval, die als een grote oefening gemaskeerd had moeten zijn, was bedoeld geweest om de "contrarevolutie' van de nieuwgevormde vrije vakbond Solidariteit van de huidige Poolse president Lech Walesa de kop in te drukken. Voorzien was dat de DDR met vier divisies (circa 40.000 man) aan de operatie zou meedoen.

Tot deze conclusie zijn drie wetenschappers van de "Onderzoeksgroep SED-staat' gekomen na bestudering van archieven van het vroegere DDR-leger, de NVA. Over dat onderzoek hebben zij deze week gerapporteerd aan een commissie van de Bondsdag die zich bezighoudt met de geschiedenis en de gevolgen van de Oostduitse SED-dictatuur.

Volgens de de onderzoekers Manfred Wilke, Reinhardt Gutsche en Michael Kubina had Erich Honecker, destijds voorzitter van de nationale verdedigingsraad en de staatsraad van de DDR en secretaris-generaal van de SED, het opmarsbevel 15/1980 al getekend toen de Sovjet-Unie de opmars alsnog afgelastte. Uit instructies van NVA-commandant generaal Hoffmann blijkt dat deze rekening hield met Pools verzet en met slachtoffers onder de NVA-eenheden, reden waarom nabij de Oostduits-Poolse grens ziekenhuizen in gereedheid waren gebracht. Anders dan bij andere Warschaupact-oefeningen waren in de planning ook geen “verbroederende ontmoetingen” tussen Warschaupact-troepen en de Poolse bevolking voorzien maar was dit keer een bevel aan de Oostduitse soldaten uitgevaardigd om zich “om hygiënische redenen” te onthouden van contact met de bevolking.

Dat Moskou het plan schrapte had ermee te maken dat de Poolse legerleiding kennelijk vooraf dóór had dat de aangekondigde grootscheepse oefening, waaraan ook het Poolse leger had moeten deelnemen, in feite een invasie was. Warschau weigerde in elk geval een verkenningsvoorhoede van het Oostduitse leger toe te laten en had de Sovjet-Unie tegelijkertijd laten weten dat het Poolse leger zelf wel in staat was om “de gecompliceerde nationaal-politieke situatie te controleren”. Op deze in het Warschaupact tot dan nooit vertoonde riposte was de Sovjet-Unie ingegaan.

De planning voor de afgelaste invasie bleef overigens bestaan tot december 1981, toen het Warschaupact opnieuw actie in Polen overwoog. Toen voorkwam de Poolse generaal Jaruzelski, de latere president, dat door de militaire noodtoestand af te kondigen.

Volgens onderzoeker Wilke werpen de gevonden NVA-documenten een eigenaardig licht op de reis die de huidige premier van de deelstaat Brandenburg, Manfred Stolpe (SPD), destijds een hoge functionaris van de evangelische kerken in de DDR, in juli 1981 naar Bonn maakte. In de archieven van de toenmalige Oostduitse staatsveiligheidsdienst (Stasi) staat Stolpe als medewerker "Secretaris' geregistreerd. In die archieven staat voorts dat Stolpe in juli '81 na een bezoek aan de Westduitse kanselier Helmut Schmidt in Bonn zijn Stasi-officier rapporteerde over de vermoedelijke reactie van de kanselier op een eventuele militaire actie van het Warschaupact tegen Polen.

    • J.M. Bik