Bescheiden expositie vondsten Kravchenko

Tentoonstelling: Russische Nova-Zembla objecten. Tot 28/11 in het Rijksmuseum, Amsterdam. Geopend: di t/m za 10-17 uur, zo 13-17 uur.

Over drie jaar is het vierhonderd jaar geleden dat Barentsz en Van Heemskerck uitvoeren voor hun befaamde tocht "om de noord', die op Nova Zembla eindigde. Vooruitlopend op de grote overzichtstentoonstelling die het Rijksmuseum dan inricht, wordt sinds vorige week een bescheiden collectie vondsten uit de omgeving van Het Behouden Huys geëxposeerd die nog niet eerder in Nederland was. Het is een selectie uit het materiaal dat de Russische zeeman, avonturier en amateur-archeoloog Dmitri Kravchenko tijdens drie korte speurtochten tussen 1974 en 1982 bijeenbracht.

Al sinds de herontdekking van Het Behouden Huys door de Noorse kapitein Elling Carlsen (september 1871) heeft het Rijksmuseum een omvangrijke hoeveelheid materiaal in bezit, waarvan een deel in een aangrenzende zaal is uitgestald. De keuze uit de vondsten van Kravchenko maken vergeleken hiermee een bescheiden indruk. Schoenresten bij Kravchenko, complete schoenen en muilen bij het Rijksmuseum zelf, scherven van kruiken in de ene zaal, complete, schitterend bewaard gebleven tinnen kroezen en kandelaars in de andere.

Niet bekend

De belangstelling voor het materiaal van Kravchenko en de meer dan duizend stuks "onooglijk afval' die deze zomer door drie Nederlandse en twee Russische archeologen in een finale stofzuigoperatie voor de aanstormende toeristen, amateurarcheologen en andere souvenirjagers zijn weggehaald, is voornamelijk wetenschappelijk.

Van de expeditie van Barentsz is minder bekend dan vaak wordt aangenomen. Zo kent men niet eens de namen en beroepen van alle zeventien overwinteraars en weet niemand hoe hun schip heette. Ook de victualiënlijsten in het beroemde dagboek van De Veer waren niet compleet. De illustraties bij het verslag zijn, voor wat betreft de constructie van Het Behouden Huys, met elkaar in tegenspraak. De plaats waar het naamloze schip uiteindelijk is gezonken, is niet teruggevonden.

Het Instituut voor pre- en protohistorie (dat aan een catalogus van de Kravchenko-vondsten werkt) en het Biologisch-archeologisch instituut in Groningen stelden zich voor de taak de Nova Zembla-mythe van feiten te voorzien. Ze werken aan een gedegen reconstructie van Het Behouden Huys en hopen inzicht te verwerven in de dagelijkse bezigheden van de overwinteraars. Het Behouden Huys is, in al zijn nietigheid, een soort Pompeï van het noorden, waarvan tot op de dag precies bekend is wanneer het is verlaten. Met hulp van het materiaal van Nova Zembla zijn daarom weer andere archeologische vondsten in Nederland te dateren.

De expositie van de Kravchenko-vondsten in het Rijksmuseum duurt tot in november. Is daarna ook de rest van het materiaal beschreven, dan gaat het weer terug naar Archangelsk, waar het gewoonlijk te zien is. Niets wijst erop dat de Russen overwegen de vondsten anders dan in bruikleen af te staan, zoals ook de Academie van wetenschappen in Moskou hecht aan het materiaal dat deze zomer is verzameld. Voor de Russen is Barentsz net zo'n legendarische figuur als voor Nederland.

Een droevige gedachte: in Amsterdam een kompasroos zonder cardanische ophanging, in Archangelsk cardanische ringen zonder kompas. Een slijpsteen bij de een, de slingers van de slijpsteen bij de ander. De komende weken zijn die laatste in ieder geval even in combinatie te bekijken.