Polen laten zich door Russische bezwaren niet afschrikken; Warschau blijft hopen op Navo

Ook de aantredende linkse regering van Polen zal streven naar volledig lidmaatschap van de NAVO. Warschau zal dan ook de campagne voor toetreding onverminderd voortzetten tot de NAVO-top van 10 januari.

DEN HAAG, 15 OKT. Polen is een diplomatiek en politiek offensief begonnen voor het lidmaatschap van de NAVO. De aarzelingen over een dergelijk lidmaatschap die in het Westerse kamp zijn gerezen na de bedenkingen die recentelijk werden geuit door de Russische president, Boris Jeltsin, vervullen Warschau met toenemende zorg.

Poolse diplomatieke kringen ontwaren een dreigende herverdeling van Europa in twee blokken, nu Moskou via de herleving van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten (GOS) bezig is zijn invloed te herstellen. “De oude Sovjet-Unie begint in een nieuwe vorm terug te keren, zelfs Georgië voelde zich gedwongen zich weer in het oude kamp te voegen”, aldus een Poolse diplomaat, “en we moeten daarom proberen te voorkomen dat we in het kader van een nieuwe tweedeling in Europa aan de verkeerde kant van de scheidslijn of in het vacuüm tussen de twee blokken terecht komen. We willen bij het Westen horen.”

In verschillende lidstaten van de NAVO trekt Polen daarom momenteel nadrukkelijk aan de bel. Warschau wil van de komende NAVO-top, begin januari in Brussel, in elk geval politieke veiligheidsgaranties zien te krijgen. “Misschien biedt een dergelijke politieke verklaring de facto niet meer dan pseudo-veiligheid, maar politiek-psychologisch is een dergelijke verklaring momenteel van het grootste belang”, aldus een andere diplomaat.

Tijdens de komende NAVO-top zal in elk geval een gebaar naar het oosten gemaakt worden dat verder gaat dan eerdere NAVO-verklaringen over de veiligheid in Oost-Europa. Maar in Brussel ziet men momenteel geen mogelijkheden voor een spoedig lidmaatschap van de vier Oosteuropese landen die daarvoor het meest in aanmerking zouden komen, Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije.

Een volledig lidmaatschap mag dan voorlopig uitgesloten zijn, het minste dat de NAVO momenteel kan doen, zo heet het in Brussel, is een substantiële versterking van de Noordatlantische Samenwerkingsraad (NASR), een orgaan waarin de landen van de NAVO en het voormalige Warschaupact regelmatig overleg plegen. Versterking van deze NASR zou aspirant-leden een zeker politiek uitzicht bieden op een uiteindelijk NAVO-lidmaatschap.

Mocht de NAVO bereid zijn één stap verder te gaan - maar dat staat momenteel bepaald nog niet vast - dan valt ook te denken aan een geassocieerd NAVO-lidmaatschap voor, om te beginnen, de vier genoemde Oosteuropese landen. Dat zou een lidmaatschap kunnen zijn dat de werking van artikel 4 van het NAVO-verdrag ook van toepassing verklaart op de aspirant-leden. Daarin staat dat de partijen “onderling overleg zullen plegen telkens wanneer naar de mening van een hunner de territoriale onschendbaarheid, politieke onafhankelijkheid of veiligheid van een der partijen wordt bedreigd”. Dat betekent dat een land als Polen in geval van een dreigende crisis de NAVO in beraad bijeen kan roepen. Daarvan zou een belangrijke politieke werking kunnen uitgaan, zo vinden NAVO-kringen in Brussel.

De Poolse ambassadeur in Den Haag, dr. F. Morawski, ziet echter het meest in een volledig NAVO-lidmaatschap, dat ook artikel 5 van het Atlantische verdrag omvat, waarin de deelnemende partijen beloven elkaar bij te staan in geval van agressie. Dit artikel zegt dat “een gewapende aanval tegen een of meer van de partijen in Europa of Noord-Amerika als een aanval tegen haar allen zal worden beschouwd”. Ambassadeur Morawski: “Praktische samenwerking in het kader van de NASR, bijvoorbeeld in de vorm van gezamenlijke militaire manoeuvres of deelname van Poolse troepen aan door de NAVO georganiseerde vredesoperaties binnen of buiten Europa zou een goede manier zijn om de banden aan te halen. Ook consultaties, zoals voorzien in artikel vier, zijn een goede mogelijkheid. Maar dat vinden we niet genoeg. Op den duur moeten daar de garanties, zoals vervat in artikel 5, bijkomen.”

De ambassadeur is niet erg gelukkig met de uitspraken van minister van buitenlandse zaken Kooijmans, die voor de Oosteuropese landen “de koninklijke weg” naar de NAVO bepleitte via een lidmaatschap van de Europese Gemeenschap en de Westeuropese Unie. Morawski: “Er is geen tijd voor die koninklijke weg. Dat kan jaren gaan kosten. Daarvoor zijn de dreigingen té acuut. Het is dringend noodzakelijk dat we de korte weg naar het NAVO-lidmaatschap volgen. Ik ben ervan overtuigd dat de NAVO-top in januari in staat zal zijn een duidelijk politiek signaal te geven. Een politiek signaal is het eerst noodzakelijke en dan moet het niet zo moeilijk zijn om procedures te ontwikkelen voor de toelating van landen die in een totaal andere situatie zitten.” Hij heeft dan ook meer waardering voor de Duitse minister van defensie, Volker Rühe, en secretaris-generaal Manfred Wörner van de NAVO, die zich veel positiever hebben uitgelaten over uitbreiding van de verdragsorganisatie naar het oosten.

De toetreding van Polen en eventueel van andere landen, zo onderstreept de ambassadeur in navolging van zijn minister, vergroot de veiligheid in Oost-Europa, aangezien Moskou met Polen een land in de NAVO krijgt dat een vriendschappelijke verhouding met Rusland heeft: “We hebben een goede relatie met onze oosterburen. Door Poolse toetreding tot de NAVO zou het veilige deel van Europa alleen maar groter worden.”

Eind augustus ondertekende Jeltsin tijdens zijn bezoek aan Warschau nog een verklaring dat hij geen bezwaar had tegen een eventueel Pools NAVO-lidmaatschap. Dat de Russische president mede door de politieke machtsstrijd in Moskou op die verklaring is teruggekomen, heeft de Poolse haast om toe te treden alleen maar vergroot. “Jeltsins opstelling vormt een probleem”, zegt Morawski, “maar in de NAVO zijn genoeg capabele en intelligente mensen om voor zijn bezwaren een oplossing te vinden.” Wat Polen betreft kan die oplossing in elk geval niet de vorm aannemen van gezamenlijke veiligheidsgaranties van NAVO en Rusland, zoals door Moskou is gesuggereerd, want daarmee zou Polen definitief in een politiek- en veiligheidsvacuüm terecht komen. En dat is iets waarvoor de Polen benauwd zijn. “U kent toch onze geschiedenis?”