Omgeven door Sneeuwitje en prinsen; Tweede roman van de fysicus Chet Raymo

Chet Raymo: The dork of Cork. Uitg. Bloomsbury, 355 pag. Prijs: ƒ 51.85

Chet Raymo is hoogleraar fysica en astronomie aan het Stonehill College in Massachusetts. Op zijn lijst van "reeds verschenen werken' prijken acht boeken die, te oordelen naar de titels, in populaire zin met zijn vakgebied te maken hebben, plus één roman: In the falcon's claw: a novel of the year 1000. Een tweede roman verscheen onlangs, en draagt de merkwaardige titel The dork of Cork. De betekenis wordt duidelijk als de hoofdpersoon, Frank Bois, een dwerg, eens op bezoek gaat bij een prostituée en te horen krijgt: 'Be gone, ye little dork'. Het is waarschijnlijk Iers slang voor dwerg, en het wordt door Frank als een soort geuzentitel gehanteerd.

Frank is de zoon van Bernadette Bois, een jonge Française, die na gruwelijke oorlogservaringen bij de bevrijding op een Amerikaans troepentransportschip uit Frankrijk probeert weg te komen. Aan boord heeft zij talrijke seksuele contacten voordat zij wordt ontdekt en in Ierland aan land gezet. Het resultaat van haar kortstondige maar niet onvrijwillige promiscuïteit is Frank. Hij groeit op in Cork en raakt al snel gepreoccupeerd door zijn "lelijkheid', die nog wordt benadrukt door de schoonheid van de mensen in zijn omgeving: zijn moeder, haar minnaars en een meisje, Emma Kelly, dochter van een van de minnaars, die korte tijd bij hen in huis woont. Hij is een dwerg, omgeven door Sneeuwwitjes en prinsen. Bernadette is door haar ervaringen niet in staat tot het aangaan van enige affectieve band en beleeft slechts de fysieke kant van haar seksualiteit. Deze contactgestoordheid weerspiegelt zich in haar zoon, die door zijn anderszijn gedwongen wordt tot een "voyeurschap', tot een gadeslaan van de wereld om hem heen zonder er zelf aan deel te kunnen nemen. In zijn eenzaamheid ontdekt hij, hierbij geholpen door Emma's vader, een amateurastronoom, de sterrenhemel en ervaart de schoonheid daarvan als een persoonlijke verworvenheid. Later zal hij een boek schrijven over zijn leven dat de veelzeggende titel Nightstalker (De nachtjager) draagt. Het boek heeft veel succes en Frank krijgt toch nog, als een wat dissonante deus ex machina, zijn Sneeuwwitje in de gedaante van zijn jeugdvriendin Emma Kelly.

The dork of Cork is in verschillende opzichten een opmerkelijke roman. De compositie is heel ingenieus. Het is een verhaal in een verhaal, afwisselend in de ik-vorm verteld door de schrijver en door Frank. De laatste beschrijft het relaas van hoe een boek tot stand komt, waarbij mooie personages als zijn literaire agent, die op komisch schaamteloze wijze alleen maar uit is op geld en dus op publiciteit, en zijn sympathieke uitgeefster ten tonele worden gevoerd. En in een andere opzienbarende figuur, de astrofysicus en geboren charmeur en verleider Hans Scrieber, mag men misschien een met veel zelfspot geschreven portret van Raymo zelf zien. Maar het mooiste van het boek is toch de trefzekere psychologie waarmee Raymo Frank Bois gestalte geeft. Vooral uit diens gesprekken met zijn uitgeefster blijkt een even wanhopig als lucide inzicht in zijn anderszijn in een "normale' wereld die hem buiten sluit, maar waarin hij toch een of andere vorm van persoonlijke identiteit moet zien te veroveren: “Schoonheid is niet het tegenovergestelde van lelijkheid; schoonheid is het tegenovergestelde van dood. Om in leven te blijven heb ik de schoonheid in het firmament gezocht. Het firmament in al zijn schakeringen. Zijn veranderende, flikkerende subtiliteiten: ik ben hun kenner. Het firmament fluistert: ik luister. De sterren spreken lieflijke onbeduidendheden: ik ben hun minnaar.'

Chet Raymo heeft een mooi boek geschreven. Zijn Engels, bondig en transparant, zal voor weinig Nederlanders problemen opleveren, zodat niet noodzakelijk gewacht hoeft te worden op een vertaling die vast wel zal komen.

    • Mels de Jong