Tandpasta en tandvlees

De verkoop van tandpasta is een een miljoenenbusiness, waarschijnlijk zelfs een miljardenbusiness.

Het verlangen om met een gaaf gebit het graf in te gaan is langzamerhand wereldwijd. Veel wordt daarom door de farmaceutische industrie in het werk gesteld om steeds betere tandpasta's te ontwerpen. De belangrijkste doorbraak van de jaren na de oorlog was het gebruik van fluor-verbindingen die het tandglazuur versterken. Wetenschappelijk interessant was de tandpasta Zendium (van Akzo) die enzymen bevat die de anti-bacteriële werking van het eigen speeksel vergroot. Helaas slaagde Zendium er niet in aan te tonen dat haar tandpasta een gunstiger effect heeft op de onderdrukking van cariës dan andere tandpasta's waaraan fluor was toegevoegd. Akzo beweert dat ook niet.

Deze maand introduceert Colgate-Palmolive Nederland (Voorschoten) een geheel nieuwe tandpasta die zij zelf revolutionair noemt: Colgate Total. Colgate Total bevat, zegt het persbericht, een technisch geavanceerde formule die bacteriën tot twaalf uur na het poetsen bestrijdt. En de aanwezigheid van bacteriën is een vereiste voor het ontstaan van gaatjes. Daarover bestaat sinds 1954 geen twijfel meer. Zonder bacteriën geen tandrot.

De Colgate-revolutie komt van twee bestanddelen: Triclosan en Gantrez. Het één is een desinfecterend middel, bekend van deodorants en desinfecterende zeep, het ander is een "copolymeer', wel aangeduid met PVM/MA, die de werking van het Triclosan ondersteunt. “Gantrez helpt Triclosan zich aan de bacteriehaard te hechten.”

Op verzoek stuurt men een overzicht van het klinisch onderzoek waaruit de gunstige werking van Colgate Total moet blijken, een kopie van een artikel in The Journal of Clinical Dentistry (4: Special issue, 1993). Het werkingsmechanisme van de combinatie Triclosan/Gantrez komt daarin niet erg uit de verf maar de gunstige rol van een tandpasta met 0.3 procent Triclosan en 2 procent Gantrez (kennelijk is dat Colgate Total) staat zo te zien buiten kijf. Men onderzocht, volgens Amerikaanse eis, het effect van de nieuwe tandpasta op de aangroei van tandplak, op tandvleesontsteking, de vorming van tandsteen, op de mogelijke groei van ziekteverwekkende bacteriën en tenslotte op het ontstaan van gaatjes. Het cariësremmend-effect dus.

Steeds werd de werking van Colgate Total, in de bekende dubbelblinde testen, vergeleken met die van niet met name genoemde blanko-tandpasta's die ook fluor-verbindingen en siliciumdioxyde als slijpmiddel bevatten. De resultaten lijken eenduidig: met Colgate Total ontstond minder tandplak, minder tandsteen en minder tandvleesontsteking dan bij gewone tandpasta's. Er verschenen geen ongewenste bacteriestammen, anders dan de stammen die al van nature in de mond voorkomen.

Over cariës zelf, waaraan het omvangrijkste onderzoek was besteed, doet het artikel luchtig: wat de ontwikkeling van gaatjes betrof bleek de nieuwe tandpasta gelijkwaardig aan andere tandpasta's. Gelijkwaardig! Niet: beter. Niettemin, de winst op het gebied van plak, steen en vleesontsteking kan voor veel consumenten de doorslag geven.

Een geraadpleegde Nederlandse parodontoloog heeft toch zijn kanttekeningen. Het gebruik van desinfecterende middelen in tandpasta's is niet nieuw, ze zijn sowieso noodzakelijk om bederf van de pasta in de tube tegen te gaan. De voorgeschreven alkaliteit van de pasta speelt al een gunstige rol en bovendien is gebleken dat het gangbare schuimmiddel natriumlaurylsulfaat de bacteriegroei remt.

Er komt bij dat het patent voor het gebruik van Triclosan in handen is van Unilever, die echter in Nederland geen tandpasta met het middel op de markt brengt. Colgate moest, zegt men, Triclosan combineren met een ander preparaat om het patent van Unilever te omzeilen. Dat werd dus Gantrez.

Het tijdschrift waarin Colgate-Palmolive de uitkomsten van haar klinische studies publiceerde staat bekend als een niet te citeren blad. De redactie heet zwak, de peer review waaraan gerenommeerde tijdschriften aangeboden artikelen onderwerpen is tot een minimum beperkt. Er zijn overigens geen redenen om te twijfelen aan de gepresenteerd resultaten, die zullen zeker wel statistisch significant zijn. “De vraag is of ze klinisch relevant zijn. Minder tandvleesontsteking kan nog steeds teveel tandvleesontsteking zijn.”

Tenslotte wijst men op de gewoonte, ook in Nederland, om tandpasta's als cosmetica te laten verhandelen, dus niet als geneesmiddelen. Toelating van een tandpasta die claimt geneesmiddel te zijn is aan veel strengere voorwaarden gebonden en zo'n pasta kan alleen door apotheken verkocht worden. Dat is commercieel niet aantrekkelijk. (Het was voor Akzo destijds de reden om de gunstige werking van Zendium op aften - een soort blaasjes - niet in de reclame te vermelden.) De klinische studie van Colgate-Palmolive zwijgt dan ook over ongunstige bijwerkingen. Mochten die er zijn, en op zijn zachtst gezegd valt dat niet uit te sluiten, dan is het snel gedaan met de revolutionaire tandpasta.

    • Karel Knip