Oppervlakkig beeld diplomatiek fiasco in ex-Joegoslavië

Impact: een diplomatieke schijnvertoning, Ned. 3, 23.20-0.08u.

Een diplomatieke schijnvertoning is geen titel waarmee enige aanspraak kan worden gemaakt op onpartijdigheid. Die pretentie is er dan ook niet in de Britse (ITV/Channel 4) documentaire over de inspanningen van de Europese Gemeenschap en later ook de Verenigde Naties om de oorlog in ex-Joegoslavië te beëindigen: de geheel vergeefse pogingen van hoofdrolspelers als Lord Carrington, Cyrus Vance en Lord Owen om vrede te bewerkstelligen worden met een ongenadigheid tegen het licht gehouden die in de omstandigheden alleen maar gepast kan worden genoemd.

In de documentaire komt, afgewisseld door kennelijk vooral op hun gruwelijkheid geselecteerde oorlogsbeelden, een breed scala van direct bij de "Joegoslavië-conferentie' betrokken diplomaten aan het woord, onder wie Carrington en Owen zelf, die mogen uitleggen dat ze helaas te pas en te onpas door hun Joegoslavische gesprekspartners zijn bedrogen - die immers zijn, zoals Carrington het uitdrukt, “bereid elk papier te ondertekenen zonder de geringste bereidheid zich er aan te houden”. Onder de anderen die hun zegje doen zijn de Russische minister van buitenlandse zaken Kozyrev, de Russische onderhandelaar Tsjoerkin, de Nederlandse diplomaat Wijnaendts, de Bosniër Sacirbey en Milan Panic, de voormalige premier van Joegoslavië.

De documentaire geeft een nogal oppervlakkig beeld van het diplomatieke fiasco. Oppervlakkig omdat het falen van de internationale gemeenschap uitdrukkelijk en exclusief wordt verweten aan het gebrek aan eenheid over het thema van de internationale interventie: als er nu maar vanaf het begin op een geloofwaardige manier was gedreigd met interventie was het, zo lijkt de impliciete boodschap van de makers, nooit zo uit de hand gelopen.

Hoe die interventie eruit had moeten zien, wat ze had beoogd, hoe ze had moeten plaatsvinden en wat ze op de langere termijn had betekend en uitgehaald wordt helaas niet gezegd. Ergerlijker: de vraag of aan het falen van de diplomatie misschien nog wel heel àndere oorzaken ten grondslag lagen, wordt niet gesteld, laat staan beantwoord. De makers beperken zich voornamelijk tot de vaststelling dat de Joegoslaven de zaak beduvelden, dat de Fransen en de Britten niets voelden voor een interventie en dat Carrington zich aldus na elf maanden van hardnekkig onderhandelen gedwongen zag het hoofd in de schoot te leggen en zijn boeltje over te dragen aan Lord Owen.

Daarmee kiezen die makers voor de weg van de minste weerstand, want de boodschap van de documentaire blijft beperkt tot wat iedereen al heel lang weet: dat "Europa' verdeeld was, dat Amerika het in de eerste maanden van de regering-Clinton ook niet meer wist, dat het met die vredestichtende pogingen niet is gelukt en dat de Serviërs daarvan hebben geprofiteerd.

    • Peter Michielsen