Niets aan Bergkamp verraadt wat er door zijn hoofd spookt

ROTTERDAM, 14 OKT. Het gezicht van Dennis Bergkamp vertoont na een belangrijke voetbalgebeurtenis zelden sporen van emotie. Of hij nu inwendig vreugde of teleurstelling moet verwerken, zijn gelaat behoudt dezelfde uitdrukking. Het is geen pokerface, maar eerder een vorm van het afschermen voor de buitenwereld. Het is van een façade. Wat hij moet verwerken, gaat niemand iets aan. Gisteravond zal hij dat ook hebben gedacht. Stoïcijns, bijna dromerig, stapte hij met zijn voetbaltas van Inter de kleedkamer uit. Niets aan hem verried wat er die avond allemaal door zijn hoofd had gespookt.

Hij zal toch een hoop gemengde gevoelens hebben gehad. Want als er één speler onder druk stond, was hij het wel. Het begenadigde talent, dat zo nodig de weg van de meeste weerstand moest zoeken bij Inter. Hij wilde niet aan het handje van Marco van Basten slagen bij AC Milan. Of onder de hoede van Johan Cruijff bij Barcelona. Hij koos voor een club waar hij zelf iets neer hoopt te zetten; een serie successen waarmee hij straks geassocieerd kan worden. Inter en Bergkamp moeten echter nog in alle opzichten aan elkaar wennen. Pas in het Nederlands elftal blijkt hoe zijn spel daar onder lijdt. Tegen het nietige San Marino faalde hij hopeloos. Al kreeg hij toen weinig ruimte om zijn specialiteit, de dribbel, te tonen.

De afgang tegen San Marino kwam op een slecht moment. Bij Dick Advocaat was hij eind vorig seizoen in een slecht blaadje gekomen omdat hij de dag na de interland tegen Noorwegen de presentatie in Milaan had gepland. Dat zou ten koste zijn gegaan van zijn concentratie. En dan volgde er enkele weken geleden het verhaal van Ruud Gullit. De verbitterde "wreker' van Sampdoria liet doorsijpelen dat Advocaat wel erg snel zijn concept heeft aangepast aan het duo Bergkamp-Jonk.

Voor Bergkamp was gisteravond het moment om iedereen er aan te herinneren dat hij wel degelijk in de voetsporen kan treden van Gullit, Rijkaard en Van Basten. Voor een volle Kuip en tientallen miljoenen tv-kijkers over de wereld. Maar aanvankelijk leek zijn demonstratie uit te lopen op een drama. De eerste ballen waren belangrijk voor een flinke dosis zelfvertrouwen en die glipten onder zijn schoen door. Al na zeven minuten had hij Nederland op voorsprong moeten zetten. Na voorbereidend werk van Overmars en Roy kreeg hij alle tijd rustig in de hoek te schieten. De bal ging na zijn slordige trap over. Daarna deed hij vertwijfelde pogingen in zijn spel te komen. Hij nam geen risico's meer, beperkte zich, geheel tegen zijn natuur in, tot balletjes breed. En dat ging nog wel eens mis.

Een aanvaller kan alles goed maken met een doelpunt. Misschien was het de actie kort daarvoor geweest, na een prachtige dubbele een-twee met Ronald de Boer, die hem zelfvertrouwen had gegeven. Rijkaard miste daarbij in de rebound. Nu tikte Bergkamp de bal in de loop langs de toch snelle Pallister en vervolgens mikte hij de bal in de uiterste hoek. Met een soort geplaatst schot. De ontlading volgde, maar die was na afloop weer volledig weggeëbd. “Ik had in het begin problemen met het veld. Er zaten zoveel hobbeltjes in”, meldde hij. De hobbeltjes zaten in zijn hoofd, dat wilde hij niet bekennen. “Ik vond juist dat het prima ging. Ik had nu de ruimte om wat te laten zien. Dit was de eerste wedstrijd waarin ik me dit seizoen voor honderd procent lekker heb gevoeld. Al deed Jonk dan niet mee.”

Even kroop hij uit zijn schulp toen zijn mening werd gevraagd over Gullit, die ook hem de afgelopen weken ook in de polemiek betrok. “Het vervelende is, als je zoiets leest, dat je machteloos staat. Mij wordt op zo'n moment niets gevraagd. Er zijn problemen geschetst die voor het team niet aan de orde waren. Mensen probeerden op het verkeerde moment conflicten te creëren. Gelukkig ben je prof genoeg dat je er niet op ingaat. Bovendien, ik heb alleen met de bondscoach te maken. Zolang hij mij het vertrouwen geeft is er niets aan de hand.”

Bergkamp nam gisteravond een beetje revanche, op zichzelf en op anderen. Hij speelde ver beneden zijn niveau, maar uiteindelijk telt alleen die gave tweede treffer. Tegen Polen krijgt hij een herkansing. Dat geldt niet voor Ronald Koeman en Rijkaard. Beiden zijn geschorst wegens hun respectievelijke derde en tweede gele kaart. Ze waren daar na de wedstrijd nog niet van doordrongen. “Ik was die eerste kaart tegen Noorwegen al weer glad vergeten”, lachte Rijkaard. “Bovendien, je wordt toch pas bij een derde kaart geschorst?” Hij zat als laatste in een verlaten kleedkamer, genietend van een sigaretje. Aan zijn haak hing nog het papiertje van de materiaalman, 8 Rijkaard. De Ajacied oogde voldaan, maar speelde hij een ongelukkige wedstrijd.

In de eerste helft keurde arbiter Assenmacher een treffer van hem af. Ten onrechte, want toen de pass van Ronald de Boer werd verzonden stond hij wel een meter voor de laatste Engelsman. “Ik kreeg nog een duwtje in de rug ook waardoor het misschien buitenspel leek”, opperde Rijkaard, die in de tweede helft twee maal faalde voor doelman Seaman. Rijkaard weigerde al te dagdromen over het WK. “Ik leef van week tot week. Ik moet ook nog geselecteerd worden voor het WK.”

De bondscoach die daarover beslist zou pikant genoeg Cruijff kunnen zijn, die hem bij Ajax het leven zuur maakte. De meeste spelers kijken juist uit naar de samenwerking met de coach van Barcelona. Zoals Gullit, die er zijn terugkeer aan verbindt. Of wordt de vedette al voor het duel met Polen over de streep getrokken? Rijkaard: “Ruuds besluit staat toch vast? We hebben 't samen weleens over zijn problemen met het concept gehad. Als je aan Gullits wensen tegemoet komt, zou Advocaat het hele elftal moeten omgooien. Vergis je niet, bij Sampdoria speelt hij in een team dat zes man achter de bal houdt. Dan heeft een speler als hij geen verdedigende taak. Dat speelt heel anders dan Oranje.”

Met drie verdedigers neemt Nederland risico's. Ronald Koeman werd daarmee geconfronteerd. In de tweede helft moest hij bij 0-0 Platt met een ruk aan de arm afstoppen toen de Engelsman vrij op De Goey afliep. De Nederlandse toparbiter Mario van der Ende vroeg zich later verbaasd af waarom Assenmacher daarvoor geen rode kaart trok, maar slechts geel. Koeman zelf: “Hij had een rode kaart kunnen geven. Maar ik wilde Platt alleen uit balans brengen. Hij dook daarop meteen naar de grond.”

Koeman maakte alles goed met een vrije trap die enkele minuten later volgde. Zijn eerste poging mislukte, maar de Barcelona-speler had gisteravond alles mee. De vrije trap moest worden overgenomen. “Ik had daardoor even de tijd om na te denken. De muur stond vrij dicht op het doel. Een harde trap had geen zin. De doelman stond verkeerd. Daarom probeerde ik een boogballetje.” Het was de eerste aanzet tot een resultaat dat niemand een uur lang voor mogelijk had gehouden. Ex-bondscoach Rinus Michels zag er de humor achteraf wel van in. “Eitje hè, dat Engeland”, zei De Generaal buiten dienst toen hij de opgeluchte Advocaat in de catacomben kwam feliciteren.