Loon in ruil voor teruggave accijns

DEN HAAG, 14 OKT. Dat kost banen. Dat moeten we dus maar niet doen. Zo reageerde het Kamerlid Terpstra, financieel-woordvoerder van de CDA-fractie afgelopen zomer toen hij hoorde dat minister Kok (finaciën) de accijnzen op benzine en diesel wilde verhogen. De opbrengst van bijna één miljard gulden wilde Kok gebruiken voor de financiering van het werkgelegenheidsbeleid.

De transportsector reageerde furieus en saillant is dat Terpstra op dat moment stage liep bij een internationaal transportbedrijf. “De chauffeurs typeren de maatregel als het paard achter de wagen spannen”, zei Terpstra toen. “Ik kan die opvatting niet weerleggen.”

Samen met zijn PvdA-collega Melkert heeft Terpstra gisteren tijdens de financiële beschouwingen dan ook een wijzigingsvoorstel ingediend op het kabinetsbeleid. Het beroepsgoederenvervoer moet volledig worden gecompenseerd. Het kabinet wil slechts vier cent compenseren van de totale verhoging van acht cent via een lagere wegenbelasting.

Minister Kok kon niet veel enthousiasme opbrengen voor het initiatief van CDA en PvdA. Hij wees op de loonstijging van vijf procent in de sector dit jaar. “Te bizar voor woorden”, oordeelde de minister van financiën. Het kabinet wil dat de lonen volgend jaar niet stijgen en bij een loonstijging van vijf procent kun je volgens Kok niet van een noodlijdende bedrijfstak spreken.

Behalve de transportsector krijgt ook de agrarische sector extra geld van de fracties van CDA en PvdA. In totaal kosten de wijzingingsvoorstellen 200 miljoen gulden. Dit geld wil het duo Terpstra-Melkert besparen op de externe adviesbureaus die door de ministeries worden ingeschakeld. In totaal brengen deze onderzoeksbureaus de rijksoverheid ruim twee miljard gulden per jaar in rekening.

In ruil voor de steun van de PvdA aan het landbouw-initiatief van het CDA kregen de sociaal-democraten de steun van de christen-democraten om het arbeidskostenforfait aan te passen. Het kabinet wil het bedrag waarover mensen met een baan geen belasting hoeven te betalen, verhogen van vijf naar zes procent met een maximale stijging van 500 gulden. Het forfait zou uitkomen op 2100 gulden. De PvdA wil het percentage tot acht procent verhogen en de maximale stijging beperken tot 400 gulden.

Deze technische aanpassing pakt met name goed uit voor de lagere lonen. Volgens Kok zou het voorstel gunstig kunnen zijn voor de schatkist, maar hij wilde nog geen toezegging geven dat het kabinet akkoord gaat. Eerst moet de kwestie worden besproken met minister De Vries (sociale zaken en werkgelegenheid).

De algemene beschouwingen van drie weken terug stonden in het teken van een belastingmeevaller. Minister-president Lubbers zei dat een meevaller “bij zo'n conservatieve minister van financiën” zeker niet is uit te sluiten. Het betekende het startsein voor de politieke strijd over de vraag wie de burger een belastingmeevaller bezorgt en er dus met de electorale winst vandoor gaat. Begin volgend jaar is volgens Lubbers hèt moment om een beslissing te nemen over eventuele verlaging van de belastingen; ruim voor de Tweede Kamerverkiezingen in mei.

Op instigatie van Melkert zei Kok dat hij volgende maand kan overzien of de belastinginkomsten dit jaar meevallen. Op dat moment moet een beslissing worden genomen hoe het geld wordt besteed. De minister van financiën wees het automatisme dat de belastingmeevaller direct aan de burger moet worden terugggegeven van de hand. Het geld zou ook kunnen worden besteed aan een vermindering van het financieringstekort of een extra verlaging van de staatsschuld.

De financieel woordvoerder van de PvdA had gehoopt dat een toezeging van Kok over verlaging van de lasten een rol kan spelen bij het overleg tussen werkgevers en werknemers om volgend jaar de lonen te matigen. Wanneer dit niet vrijwillig lukt, overweegt het kabinet via een loonmaatregel in te grijpen in de vrije loonontwikkeling.

VVD en D66 deden een poging om Kok te overtuigen dat de belastingmeevaller zo snel mogelijk moet worden gemeld aan de Tweede Kamer. “Dat doe ik altijd”, zei de minister van financiën grimmig. Ras maakte zijn norse blik plaats voor een lach. Dennis Bergkamp scoorde; vanachter de regeringstafel kon Kok via een tv-scherm de wedstrijd Nederland-Engeland volgen.

    • Cees Banning