Terlouw: benoem burgemeester openbaar

ARNHEM, 13 OKT. Burgemeesters in Nederland zouden benoemd moeten worden op dezelfde wijze waarop de protestants-christelijke kerken hun dominees beroepen: in volledige openbaarheid. Dat voorstel doet dr. J. Terlouw, commissaris van de koningin in Gelderland, in een verslag over zijn eerste twee jaar in die provincie.

Volgens Terlouw moet de gemeenteraad de vrije hand krijgen bij de keuze van een nieuwe burgemeester en mag er geen sprake meer zijn van geheime sollicitaties of van een voorkeursbehandeling van zittende burgemeesters of Haagse vertrouwelingen. Personen die zichzelf geschikt vinden voor een burgemeesterspost ergens in Nederland kunnen hun naam op een openbare lijst laten zetten, daarna moeten ze maar afwachten of ze door een gemeenteraad gevraagd worden.

Terlouw: “In principe kan iedere volwassen Nederlander kandidaat zijn. De raadsleden winnen informatie in, gaan eventueel praten met iemand die ze graag benoemd zouden willen zien, vragen eens rond, lezen wat de kranten erover schrijven, kortom, het is een openbaar proces. Het vergaderen in een geheim zaaltje, liefst buiten de gemeente, is daarmee ten einde.”

Terlouw (D66) ziet nog het meest in een rechtstreeks door de bevolking gekozen burgemeester, maar denkt dat de weg naar die procedure nog zeer lang is. Zijn alternatief ziet hij als een snelle, binnen de huidige wetgeving te realiseren oplossing. Sollicitaties voor burgemeestersposten verlopen nu nog steeds via de commissaris van de koningin in een provincie. Die maakt een keuze uit bij hem binnengekomen brieven en legt die voor aan een vertrouwenscommissie uit de gemeenteraad. Die commissie moet onder strikte geheimhouding opereren. Het is haar daardoor onmogelijk elders inlichtingen over personen in te winnen. De rol van de commissaris van de koningin en de Kroon moet volgens Terlouw bij benoemingen marginaal worden. De commissaris toetst nog slechts of een kandidaat geen strafblad heeft en of de regels gevolgd zijn.

Het voorstel van de Gelderse commissaris gaat iets verder dan dat van de Commissie-Van Thijn, die zich op verzoek van het kabinet over de materie boog en ook opteerde voor een door de gemeenteraad gekozen burgemeester. De commissie-Van Thijn wilde echter niet zo rigoureus breken met de sollicitatieprocedure als Terlouw nu voorstelt. Terlouw: “Waar in de protestants christelijke kerken de aanstelling van ambtsdragers in het openbaar gebeurt, geschiedt dit nu in de openbare sector nog in het geheim. En dat is toch vreemd.”

In de twee jaar dat hij in Gelderland commissaris is, heeft Terlouw vijftien burgemeestersbenoemingen onder handen gehad. Zijn ervaringen met vertrouwenscommissies uit gemeenteraden zijn wisselend en nogal eens negatief, zo laat hij weten. “Er zijn commissies die moeilijk in staat blijken een objectief en logisch waardeoordeel over kandidaten te geven. Dat is begrijpelijk, omdat de meeste commissieleden meer gevoel voor politiek bestuur dan voor psychologie hebben. Het kan aanbeveling verdienen dat in bepaalde gevallen leden van een commissie zich ten aanzien van hun selectietaak tevoren scholen.”