Nieuwe tegenslag voor VS

De twijfel aan de Amerikaanse geloofwaardigheid heeft zich verplaatst van Somalië naar Haïti, waar aanhangers van de junta gisteren een Amerikaans troepenschip met 200 militairen voor de VN-operatie verhinderden in Port-au-Prince aan te leggen. Het militaire regime lijkt de macht niet te willen opgeven, ondanks een akkoord over de terugkeer van president Aristide later deze maand.

WASHINGTON, 12 OKT. De twijfel aan de Amerikaanse geloofwaardigheid heeft zich gisteren van Somalië verplaatst naar de traditionele Amerikaanse invloedssfeer, toen een Amerikaans oorlogsschip met Amerikaanse militairen aan boord voor een VN-operatie door enkele tientallen bewapende Haïtianen werd verhinderd in Port-au-Prince aan te leggen. “We gaan de Amerikanen hetzelfde aandoen als in Somalië”, riepen de in burger geklede mannen, in feite Haïtiaanse hulppolitie.

Na de vele Amerikaanse slachtoffers in Somalië een week geleden is dit incident een tweede tegenslag voor president Clinton. Het oorlogsschip is voor de rede van Port-au-Prince voor anker gegaan in afwachting van grotere rust in de stad. Het schip zou 200 medische en technische specialisten in de haven van Port-au-Prince afzetten. Maar de havenmeester verplaatste een ander schip naar de voor het oorlogsschip bestemde ligplaats om aanleggen te beletten.

In het totaal moeten er 700 Amerikaanse militairen naar Haïti om de terugkeer van de gekozen maar later verjaagde president Jean-Bertrand Aristide op 30 oktober voor te bereiden en te begeleiden. Ze zouden wegen en telecommunicatie aanleggen en de Haïtiaanse politie trainen voor de overgang naar democratie. Onder bemiddeling van de VN was daartoe, na een internationale handelsboycot, een akkoord met de Haïtiaanse junta gesloten. Christopher waarschuwde gisteren dat de VN weer economische sancties gaan opleggen “als de Haïtiaanse autoriteiten hun verplichtingen aan de internationale gemeenschap en het volk van Haïti niet nakomen”. De bedoeling is dat speciaal de Haïtiaanse hoge officieren worden getroffen, doordat hun buitenlandse bankrekeningen worden bevroren.

De nadruk van de Amerikaanse verklaringen ligt op het feit dat het “niet gaat om een VN-vredesmissie”, om associatie met Somalië zoveel mogelijk te vermijden. Maar het verband wordt wel gelegd. Volgens sommige commentatoren kan de intimidatie in Port-au-Prince worden gezien als een bewijs dat krijgsheer Aideed met zijn terreuraanvallen op Amerikaanse troepen in Mogadishu het voorbeeld heeft gegeven. De situatie in Somalië heeft ruime aandacht in Haïti gekregen. Na elke aanslag keerden zich steeds meer Congresleden tegen de VN-operatie in Somalië en zo kunnen de Amerikanen een land worden uitgepest. Een Amerikaanse senator die gisteren in Haïti op bezoek was, Bob Graham, was zeer verontwaardigd. “De Verenigde Staten en de wereldgemeenschap kunnen niet tolereren dat een paar dozijn schurken de uitvoering van internationaal recht en orde om de weg staan”, zei hij.

De kritiek op de Amerikaanse rol in de VN-operatie in Haïti is hevig, zeker omdat Clinton bij de deelname aan VN-operaties een onvaste hand heeft gehad. “Dit is een nieuwe situatie waar we enig alarm moeten laten klinken”, zei Senator Sam Nunn, voorzitter van de defensiecommissie van de Senaat zondag. De Republikeinse oppositieleider, Senator Robert Dole, eiste onmiddellijke terugtrekking van de Amerikaanse troepen.

Kenmerkend voor de sfeer in Amerika was het onmiddellijke debat op de televisie over het belang van Haïti voor Amerika. De voorzitter van de commissie voor buitenlandse betrekkingen van het Huis van Afgevaardigden, Lee Hamilton, waarschuwde dat een instorting van Haïti de stroom van vluchtelingen en drugs naar Amerika weer op gang zou kunnen brengen. “Als we nu niet ingrijpen, stort het land in”, zei hij. Meteen daarop begon een andere parlementariër de economische voordelen van massale Haïtiaanse immigratie aan te prijzen. Het feit dat de meeste Haïtianen president Aristide graag terug willen, speelde geen rol in zijn argumentatie.

Amerika heeft in het verleden weinig succes gehad met het op orde brengen van Haïti. In 1934 trok het zich na vele mislukkingen terug van verregaande bemoeienissen met het eiland. In 1914 stuurde de Amerikaanse regering onder president Wilson een oorlogsschip naar Haïti en nam zij de zorg over de Haïtiaanse staatskas op zich. De latere president Franklin Roosevelt stelde toen in de hoedanigheid van onderminister van de marine een nieuwe grondwet op. Amerikanen regisseerden de vrije verkiezingen. “Komende donderdag zal ik - behoudens tegenbericht - het Congres een president laten kiezen”, telegrafeerde toen een marine-officier in 1915 naar Washington.

De buitenlandse problemen hebben de status van president Clinton in eigen land aangetast. Volgens een recente peiling van Gallup keurt meer dan de helft van de Amerikanen het buitenlandse beleid van Clinton af. Zijn populariteit daalt ook weer.