Maastricht gered, Europa is met de schrik vrijgekomen

BRUSSEL, 12 OKT. Het Verdrag is gered, Europa is wederom met de schrik vrij gekomen. De permanente twijfel over de koers van de EG is voorlopig voorbij. Het Duitse Bundesverfassungsgericht staat Bonn toe het Verdrag van Maastricht te ratificeren. Maar de rechters in Karlsruhe hebben wel een aantal voorbehouden gemaakt, waar Brussel nog weken over kan nadenken. Zo mag Bonn de D-mark "terughalen' uit de monetaire unie, als er landen worden toegelaten die naar Duits oordeel niet echt aan de voorwaarden voldoen. Ook acht de hoogste Duitse rechter zichzelf bevoegd om te beoordelen of de Europese Unie in de toekomst wel conform de Duitse grondwet handelt. Daarmee lijkt Europa er een nieuwe hoogste rechter bij te hebben: het "Unie-Hof' in Karlsruhe. Voldoet Brussel niet aan de Duitse eisen dan zou de Bondsrepubliek de Europese Unie weer moeten opzeggen, zo zeggen de rechters. Bonn mag dus lid worden, maar staat wel onder curatele.

In Brussel zat men rond het middaguur al nerveus voor het fax-apparaat te wachten op het arrest. Tegen de voorwaarden die de Duitse rechters zouden stellen, zag men op voorhand niet erg op. Maar al te goed herinnerde men zich in Brussel het 251-pagina's dikke "witboek' waarin de Denen vorig jaar hun voorwaarden presenteerden om een tweede referendum te houden. Uiteindelijk wisten de EG-juristen dat voor Kopenhagen tot een handzame à la carte-variant van het Verdrag terug te brengen, waarop Denemarken tenslotte halfhartig "ja' zei. Met geruststellen, uithollen, wegpoetsen, afplakken en verdunnen van "Maastricht' heeft Brussel dus de nodige ervaring. Zolang de Duitse rechters Bonn niet verplichten om de politieke onderhandelingen met de andere lidstaten te heropenen, kon er weinig gebeuren, zo werd vanochtend nog in Brussel gezegd.

Het mòcht ook niet anders dan een "ja, mits' worden, zo was de houding. De consequenties van een afwijzing waren te gruwelijk om over na te denken. Nòg een mislukking zou de EG niet kunnen hebben. Europa moet de komende twee maanden immers voldoende coherent blijven om de GATT-ronde succesvol te kunnen afsluiten. Een akkoord over verdere vrijmaking van de wereldhandel is een van de weinige manieren om de recessie te bestrijden en de burger te laten zien dat de EG echt wel ergens goed voor is. Ook de onderhandelingen met de kandidaat-lidstaten Noorwegen, Zweden, Finland en Oostenrijk zouden stil komen te liggen. Deze landen willen immers toetreden tot de Europese Unie, zoals die in "Maastricht' is vastgelegd. De EG dreigde ook een groot deel van haar politieke geloofwaardigheid in de rest van Europa kwijt te raken bij een debâcle. De zoveelste identiteitscrisis dreigde. Het grote navelstaren kon weer beginnen.

"Maastricht' was al hard op weg om de ontbinding van Europa te veroorzaken in plaats van de integratie. Eerst zeiden de Denen nee, toen bleken de Fransen niet overtuigd, waarna de Britten van de ratificatie een lijdensweg maakten. Bij de Duitsers groeide de liefde voor de Deutschmark en het regionale Länder-bestuur, naarmate duidelijker werd dat "Maastricht' daaraan wel eens een einde kon maken. De ene valutacrisis na de andere rukte intussen aan het Europese Monetaire Stelsel, dat deze zomer dan ook met een plof in elkaar zakte. In het jaartal 1999 voor de invoering van één munt geloven sindsdien weinigen meer. En dan was er nog de economische recessie, de omstreden landbouwhervorming en de EG-afgang in Joegoslavië, die de burger snel wantrouwen voor Brussel bijbracht.

Alle politieke thermiek verdween zo uit Europa. "Maastricht' werd de katalysator van de twijfel, in plaats van de bezegeling van de eenwording. Brussel is terug met de benen op de grond. In plaats van dromen over één munt, één leger en één buitenlands beleid, concentreert men zich nu op werkgelegenheid. Daarbij geldt "Maastricht' als onontbeerlijk - in dat verdrag liggen de economische criteria vast die de lidstaten tot die ene economische ruimte dwingen waarvoor de EG ooit is opgericht. Alle conflicten ten spijt staat voor alle lidstaten vast dat economisch herstel alleen kan als die integratie wordt opgevoerd. Zouden de Duitse rechters Maastricht hebben afgekeurd, dan was het kind met het badwater weggeworpen. En dat terwijl het ideaal van het vrije verkeer van goederen, kapitaal en personen tot nu toe de enige gangmaker achter de EG is geweest. Dat zoiets ten onder kan gaan aan twijfels over Joegoslavië, D-mark sentiment en Brussel-haat, werd in de EG-hoofdstad ronduit ondenkbaar gevonden.

Crisis-plannen voor het geval de Duitse rechters nee hadden gezegd bestaan er dan ook niet, zo zeiden ambtenaren van de Europese Commissie gisteren. Brussel speelde "va banque'. Een afwijzend arrest zou ook binnenlands-politiek een uiterst explosieve uitspraak zijn: bondskanselier Kohl is de stuwende kracht achter Maastricht geweest. Zou het Duitse rechtscollege dat zo is ingevoerd in de Europese wetgeving zo'n klap durven uitdelen? Hooguit zou het Duitse Hof garanties vragen voor de toekomst: een verwachting die precies is uitgekomen. Het hof heeft het verdrag nu "op maat' gesneden, dat wil zeggen ondergeschikt gemaakt aan de democratische vereisten in de Duitse grondwet en de economische belangen van Duitsland. De Europese Unie is ook op termijn gesteld. Laat Brussel straks zwakke valuta toe tot de monetaire unie, dan mag Duitsland de mark terugtrekken. Trekt de Unie straks bevoegdheden aan zich die volgens de Duitse grondwet op nationaal of regionaal niveau thuishoren, dan behouden de rechters in Karlsruhe zich alle rechten voor. Het is een elegante oplossing - op korte termijn behoeft de Europese constructie niet te worden gestaakt, maar aan de toekomst zijn belangrijke voorwaarden gesteld.

    • Folkert Jensma