D66 blijft zichzelf

D66-LEIDER VAN MIERLO heeft het al twee jaar geleden vastgesteld: partijen worden algemener, vager in hun eigen boodschap. Partijen zijn volgens hem steeds minder de drager van de boodschap, en de mensen in die partijen steeds meer. In zijn zienswijze is de taak van een politieke partij het bieden van een platform waarop persoonlijkheden zich met hun ideeën, principes en emoties aan het publiek laten zien. Het ontwerp-verkiezingsprogramma van D66 voldoet aan de normen van Van Mierlo.

De Democraten hebben een volumineus stuk geproduceerd. Maar, omvang en vaagheid houden elkaar in evenwicht. In het programma wordt veel gesignaleerd en geconstateerd, maar opvallend weinig gekozen. In die zin is D66 zichzelf gebleven. De partij wil immers een houding uitstralen en die is de afgelopen jaren weinig gewijzigd. En zo kan het ook dat de eerste zin van het programma luidt dat in vijf jaar tijd de wereld haast onherkenbaar is veranderd, en dat Van Mierlo bij de presentatie constateert dat het nieuwe ontwerp-verkiezingsprogramma vooral op dat van vier jaar geleden lijkt.

DE VOORZICHTIGE bewoordingen waarin belangrijke programmapunten zijn gegoten verschaft de partij straks bij coalitiebesprekingen ongetwijfeld maximale speelruimte, maar het betekent wel dat de duidelijkheid vaak ver is te zoeken. D66 heeft zich de laatste jaren ontpopt als vangnet voor teleurgestelde kiezers. De partij die in onderzoeken als "tweede keus'-partij het hoogste scoorde is, nu nogal wat kiezers zich niet meer in hun eigen partij herkennen, bij velen eerste keus geworden. Om dat gezelschap niet van zich te vervreemden is het een programma zonder scherpe kantjes geworden.

Met het ombuigingspakket van tien miljard gulden beweegt D66 zich in de buurt van PvdA en CDA. Dat uitgerekend D66, de partij die zich steeds keerde tegen de ingrepen in de WAO, voor de nieuwe kabinetsperiode een miljard gulden aan besparingen inboekt in deze sector is opmerkelijk. De bezuiniging van één miljard gulden die de Democraten hebben gevonden onder de noemer fraudebestrijding, laat zien dat D66 een èchte politieke partij is geworden. Opvallend is verder de keuze die de partij op voorhand maakt voor het gedeeltelijk loslaten van de koppeling tussen lonen en uitkeringen. Dat D66 in navolging van de VVD de AOW wil ontzien bij bezuinigingen op de uitkeringen, toont aan dat het potentiële electoraat van de partij inmiddels ook onder 65-plussers te vinden is.

Op het punt van het milieu kiest de partij met een regulerende energieheffing voor het principe "de gebruiker betaalt'. Voor het overige toont het oorspronkelijk groene D66 zich pragmatisch. De economie moet zich ontwikkelen binnen de grenzen die het milieu stelt, sprak de partij een jaar geleden. Het ontwerp-programma zegt dat moeilijke tijden aanleiding kunnen geven tijdelijk bepaalde vervuilende activiteiten te accepteren. In het vorige verkiezingsprogramma mocht de hoge-snelheidslijn het groene hart van Nederland niet doorkruisen, nu wel; toen was voor de auto 100 kilometer per uur de limiet, nu mag 120 kilometer per uur. De uitbreiding van Schiphol moet gepaard gaan met milieuverbetering, zegt het programma.

ALLES UIT HET programma is bespreekbaar en onderhandelbaar, zei lijsttrekker Van Mierlo bij de presentatie. Hij was het die onder de leuze "het redelijk alternatief' in 1986 zorgde voor de wederopstanding van de partij. Redelijk is D66 al die jaren er na gebleven. Maar het alternatief is steeds verder te zoeken.