Boris Jeltsin bezoekt anderhalve dag Japan

De Russische president Boris Jeltsin is vandaag voor een bezoek van ruim anderhalve dag in Tokio aangekomen. In Japan wordt druk gespeculeerd over de motieven van de reis, zo vlak nadat Jeltsin in Moskou de overwinning wist te behalen op de oppositie.

TOKIO, 11 OKT. Kan het ontvangstcomité symbolischer, een grote politiemacht van zo'n tienduizend man en een paar honderd ultranationalistische schreeuwlelijkerds in een verder uitgestorven hoofdstad? Vandaag, op een mooie, nationale feestdag die heel Tokio erop uit deed trekken, is de Russische president dan eindelijk voor een staatsbezoek aangekomen in Japan.

Twee keer zegde Boris Jeltsin af. Twee keer eenzijdig en op het laatste moment, wat in het diplomatieke verkeer tussen staten ongebruikelijk is. Japan was beledigd. Buitenlanders zijn ongemanierd en Russen het meest, zo vertolkten de media de groeiende anti-Rusland-stemming in het land. De derde keer verbaasde hij opnieuw, want dit maal kondigde hij zijn bezoek aan, pal nadat hij het parlement had ontbonden.

Heeft Jeltsin zijn hoop gevestigd op de nieuwe Japanse regering? In het programma is, op de gebruikelijke plechtigheden na, vrijwel alle tijd ingeruimd voor gesprekken met premier Morihiro Hosokawa. Met de LDP heeft noch Michail Gorbatsjov tijdens zijn bezoek in '91, noch later Jeltsin zaken willen doen. Het geharnaste standpunt van de LDP over de eilanden-kwestie zou dat hebben verhinderd en de Russische nationalisten van munitie hebben voorzien. De speelkaarten liggen nu heel anders: de LDP is de regeringsmacht kwijt, de nationalisten in Rusland likken hun wonden.

Uiteraard is in de Japanse media druk gespeculeerd over de motieven van de Russische president, nog verhoogd na het bloedbad in Moskou. Wil hij met dit staatsbezoek de wereld tonen dat hij thuis alles onder controle heeft? Gebruikt hij daartoe Japan als propagandamiddel?

Geen regeringsfunctionaris in Tokio gelooft een doorbraak te verwachten in het slepende territoriale geschil tussen beide landen. Niemand in het regeringscentrum verwacht dat Jeltsin concessies zal doen. Geen woordvoerder zegt dat Japan gereed staat om Rusland nog meer te hulp te schieten na de grootscheepse hulp die de G-7 toezegde. Wat bezielt Jeltsin eigenlijk met dit bezoek, anders dan de verslechterde betrekkingen tussen Tokio en Moskou te herstellen?

De nieuwe Japanse regering neemt een afwachtende houding aan en zal verder het territoriale geschil zeker aan de orde willen stellen, zij het minder nadrukkelijk dan in het verleden gebeurde. Beide landen, die nog altijd geen vredesverdrag hebben gesloten, zouden al zijn overeengekomen de kwestie niet op de spits te drijven.

Verder valt aan Japan als eerste te beurt de president aan de tand te voelen over de mensenrechten en de democratie in diens land. Hoewel de Japanse regering prompt na diens ontbinding van het parlement Jeltsins hervormingspoging steun toezegde en dat bleef doen na het bloedbad, heeft ze dat laatste wel “betreurenswaardig” genoemd, een diplomatieke term voor "eigenlijk keuren we dat af'. Maar Japan deed dat in zijn hoedanigheid van voorzitter van de G-7, zo goed als Hosokawa in zijn gesprekken met Jeltsin vast ook af en toe die hoed opzet.

Behalve vandaag in de straten van Tokio, was er vorige week in het Japanse parlement verzet tegen de komst van Jeltsin. “Een president die met een kanon schiet op zijn eigen parlement, geef je geen hand, laat staan dat hij de hand schudt van de keizer”, zo werd door menigeen in de LDP gezegd. De LDP in het krijt voor democraten? Even leek de grootste oppositiepartij vergeten dat een LDP-premier de eerste regeringsleider was die Peking bezocht na het neerslaan van de studentenopstand.

    • Paul Friese