Amerikanen: alleen bloed vergieten voor nationaal belang

WASHINGTON, 11 OKT. Bij de gijzeling van een Amerikaanse helikopterpiloot in Somalië hebben sommige Amerikanen hun gele strikken weer van de zolder gehaald om die aan tuinhekken, kerken of voordeuren te hangen. Het is een vast ritueel geworden bij onzekere Amerikaanse avonturen in het buitenland. De strikken maken deel uit van een soort nationale Schreierstoren.

Veel cameralenzen richten zich op de familieleden van degenen die naar het gevaarlijke gebied, Mogadishu, moeten vertrekken. In de landmachtkazernes van Fort Bragg, North Carolina, waar veel soldaten zich voor de verre reis gereed maken, bestaat weinig enthousiasme voor een onduidelijke missie in een onvriendelijk tropisch land.

Sinds er vorige week zondag in Mogadishu zeventien doden en 75 gewonden vielen is er een verwijdering ontstaan tussen de Verenigde Staten en Verenigde Naties. Er brandt een vraag op de lippen van de familieleden in Fort Bragg en van veel andere Amerikanen: kan een Amerikaanse soldaat wel verplicht worden zijn leven op het spel te zetten voor een zaak waar weinig Amerikaanse belangen mee gemoeid zijn?

Boutros Boutros-Ghali, de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, vindt van wel. Volgens hem moeten de Verenigde Naties overal ter wereld hard kunnen optreden tegen degenen die de internationale orde bedreigen. Hij wil zelfs dat Amerika vaste legereenheden tot zijn beschikking stelt.

Maar die wens zal niet uitkomen, omdat president Clinton na de incidenten in Mogadishu heeft bepaald dat alleen Amerikaanse commandanten het bevel kunnen voeren als levens van Amerikaanse soldaten gevaar lopen. Met zijn militaire staf vindt hij dat de Verenigde Naties niet in staat zijn tot het uitvoeren van gevaarlijke operaties. Amerika had weliswaar het bevel gegeven tot de noodlottige operatie van vorige week tegen krijgsheer Farah Aideed, maar toen er moeilijkheden ontstonden konden andere VN-troepen geen bijstand verlenen.

De provisorische commandostructuur van de VN wordt in Washington sterk gewantrouwd. “Internationale bureaucraten hebben de neiging om bloed te laten vergieten, zoals andere bureaucraten geld uitgeven: veel te kwistig”, zei de voormalige defensieplanner Lewis Libby. En het is nu ook iedereen in Washington duidelijk dat alleen een Amerikaans nationaal belang bloedvergieten rechtvaardigt. “Ik zie voor deze zaal geen VN-vlag”, zei senator Robert Byrd daarover in de Senaat. “Ik heb nooit gesalueerd voor de VN-vlag. Ik salueer voor Old Glory, de Amerikaanse vlag”.

De mogelijkheden voor Amerikaanse deelname aan VN-operaties worden nu sterk ingeperkt, niet alleen door president Clinton, die twee weken geleden harde voorwaarden stelde, maar ook door het Congres. “Als er geen groot strategisch of politiek nationaal belang in het geding is en het om een humanitaire missie gaat, dan moeten we die missie aan strikte criteria onderwerpen voor we de troepen sturen”, zei gisteren senator Sam Nunn, die zich als voorzitter van de senaatscommissie van defensie tot een soort schaduwminister heeft ontwikkeld.

Dergelijke criteria moeten voorkomen dat Amerikaanse troepen in gevaarlijke schermutselingen belanden. Bij de Golfoorlog was een duidelijk nationaal belang gemoeid: een stabiele oliemarkt.

Pag.5: Amerikanen proberen de Somalische scherven te lijmen

Ook aan het begin van de Vietnam-oorlog vonden de meeste Amerikanen dat het nationale belang werd bedreigd, als een communistische overwinning in Vietnam andere landen als dominosteentjes zou doen omvallen. Maar in het bestaan van een internationaal domino-effect van etnische geschillen of clan-gevechten gelooft bijna niemand. Met slechts weinig VN-operaties is een rechtstreeks Amerikaans nationaal belang gemoeid. Clinton moet dan de gevaarlijke operaties uitziften. Maar uit het Somalische voorbeeld blijkt dat het gevaar niet altijd van te voren valt te overzien.

In Somalië heeft president Clinton de Verenigde Naties het heft uit handen genomen omdat hij zijn eigen troepen daar niet langer aan die organisatie wil toevertrouwen. Tegen de wens van Boutros-Ghali in heeft hij een eigen Amerikaanse gezant, Robert Oakley, naar Mogadishu gestuurd om naar diplomatieke oplossingen te zoeken. Het leverde een felle woordenwisseling op tussen de Amerikaanse VN-ambassadeur Madeleine Albright en Boutros-Ghali. Toen Albright zei dat er niet over te onderhandelen viel, werd de ruzie weer bijgelegd.

De opperbevelhebber van de VN in Somalië, Jonathan Howe, zei gisteren dat hij blijft proberen om de krijgsheer Aideed gevangen te nemen en te berechten “als de kortste weg tot de oplossing van de problemen in dit land”. Oakley houdt daarentegen de mogelijkheid open tot onderhandelingen met Aideed, als de leiders van de aangrenzende Afrikaanse landen of van andere clans dat wensen. Hij zou contact mogen opnemen met medewerkers van Aideed.

Volgens de Amerikaanse minister van defensie, Les Aspin, gaat het in vergelijking met het beleid tot nu toe slechts om een accentverschil. “We willen het minder een zaak maken van personen”, zei hij gisteren voor de Amerikaanse televisie. “We sluiten de arrestatie van Aideed niet uit, als de mogelijkheid zich voordoet, maar we leggen ons toe op iets anders.”

Volgens hem is het ook mogelijk om tegelijkertijd te onderhandelen en te vechten met Aideed. “Dat heeft zich in het verleden ook voorgedaan”, zegt hij. In dat verleden was Aspin een van de briljante wizz-kids op het Pentagon, tijdens de Vietnamoorlog.

Als het belangrijkste lid van de Veiligheidsraad was Amerika aanvankelijk initiatiefnemer tot het plan om Aideed gevangen te nemen. Albright roemde in een toespraak de resolutie van de Veiligheidsraad die opdracht gaf tot het arresteren van degenen die verantwoordelijk waren voor de aanslag op Pakistaanse VN-troepen, afgelopen juni. Ze vond het een goed voorbeeld van “assertief multilateralisme”, zoals Clinton het voorstond.

Toch hadden de Amerikaanse officieren in Somalië felle kritiek op het besluit van Howe om zonder raadpleging van de Amerikanen een prijs van 25.000 dollar te zetten op het hoofd van Aideed. Een keer probeerden Amerikaanse militairen Aideed te vermoorden door een bombardementsaanval op een gebouw waarin hij zou verblijven. Later zagen ze af van dergelijke aanslagen. Het moest beperkt blijven tot arrestatie. Soldaten die hem in het vizier hadden, mochten zelfs niet op hem schieten. Maar de arrestatie-raids kostten soms aan honderden Somaliërs het leven.

Deze week stemt het Congres over de begroting voor de Amerikaanse missie in Somalië. Zonder zijn belofte tot terugtrekking op 31 maart volgend jaar zou Clinton deze week zeker verliezen. Nu zal hij waarschijnlijk wel voldoende steun krijgen. Maar over het nakomen van de belofte tot het sturen van 500 Amerikaanse militairen voor een VN-operatie op het naburige eiland Haïti wordt in het Congres nog getwijfeld. En mogelijke Amerikaanse deelname in Bosnië is helemaal niet zeker. Want de afstand tussen het Witte Huis en Washington en het VN-hoofdkwartier in New York is groter geworden.