VERZAMELEN

Verzameld verlangen door H. Duijzer, redactie 134 blz., Koninklijke Bibliotheek Den Haag 1993, pbk, f 25,-- ISBN 90 6259 112 4

De tentoonstelling "Verzameld Verlangen' is tot 3 december geopend van 9.00 tot 17.00. Koninklijke Bibliotheek Den Haag.

Welke boeken worden in Nederland verzameld? Op die vraag zijn twee antwoorden mogelijk. Sinds jaar en dag blijkt er massaal belangstelling te bestaan voor Verkade Albums en boekenweekgeschenken. De mode voor de Verkade Albums is enigszins over haar hoogtepunt heen, maar op elke boekenveiling worden er wel een aantal aangeboden. Voor een gaaf exemplaar van het zeldzame Friesland Album moet men nog altijd zo'n 250 gulden neertellen.

Het aantal verzamelaars van boekenweekgeschenken neemt ondertussen steeds verder toe. Dat is ook niet zo vreemd. Jaarlijks kan men een deel aan de verzameling toevoegen. Staat er eenmaal zo'n rijtje in de kast, dan wekt dit bij aangeboren verzamelaars de lust om de serie compleet te maken. Twee boekenweekgeschenken zijn notoir moeilijk te vinden: het geschenk van 1934 (twaalf portretten van Nederlandse auteurs in een enveloppe, waarde inmiddels zo'n 250 gulden) en dat van 1946. Wegens de papierschaarste gaf men na W.O.II een klein, dun boekje uit, dat door weinig kopers werd gekoesterd. Soms duikt er een exemplaar op dat in een ander boek is gestoken.

Is hiermee de hele jachtgrond van Nederlandse boekenverzamelaars in kaart gebracht? Gelukkig niet, maar het is niet eenvoudig te zeggen wat hier nog meer wordt verzameld. Nederlandse boekenverzamelaars lopen namelijk niet graag met die kennis te koop. Sommigen zijn bang dat ze daarmee inbrekers aanlokken, maar een belangrijker reden om zwijgzaam te zijn over het verzamelen van boeken is dat Nederland wat dit betreft niet kan bogen op een belangrijke traditie, enkele gunstige uitzonderingen daargelaten. Men, de buitenwacht, kijkt er vreemd van op als je veel geld uitgeeft aan een boek, geld dat ook nuttig besteed had kunnen worden.

De Nijmeegse hoogleraar P.J. Buijnsters, de goeroe van de Nederlandse boekenverzamelaars, kaartte deze eigenaardigheid al aan in zijn in 1992 herziene handleiding Het verzamelen van boeken - het voornaamste werk dat er voor bibliofielen bestaat. Hij komt er nog eens op terug in zijn inleiding bij Verzameld Verlangen, een door de Koninklijke Bibliotheek uitgegeven catalogus bij een zojuist geopende tentoonstelling.

In deze catalogus zijn 171 boeken beschreven die voor de tentoonstelling zijn samengebracht uit de privécollecties van 54 leden van Het Nederlands Genootschap van Bibliofielen - een in 1990 opgerichte club die hiermee voor het eerst naar buiten treedt. De nummers zijn onderverdeeld in 16 rubrieken, waaronder handschriften, vroege drukken, boekbanden, vriendenboeken, religie, topografie, klassieke oudheid, kinderboeken en zo nog een paar. Op al deze gebieden wordt in Nederland verzameld, hoewel vooraanstaande antiquaren altijd benadrukken dat zestig procent van hun boeken naar het buitenland gaan.

Er zijn een paar dingen die deze catalogus zo leuk maken. In de eerste plaats straalt het enthousiasme ervan af. De keuze van de boeken blijkt niet alleen ingegeven door bibliofiele esthetiek. Zo is in de rubriek "Bibliofielen, bibliomanen en biblioclasten' een boek opgenomen (en afgebeeld, zoals veel inzendingen) dat zwaar door brand is beschadigd. ""Desondanks is dit getormenteerde boek de inzender zeer dierbaar als een van zijn eerste aankopen en om de gebruiks- en gebruikerssporen die dit zwaar gehavende boek als het ware een toegevoegde waarde geven.''

Daarnaast maken de korte toelichtingen bij de rubrieken en bij de diverse boeken deze catalogus de moeite waard om te lezen. Het leukst vond ik wat dit betreft de rubriek kinderboeken, waarin een sectie is opgenomen met de titel "Piet de Smeerpoets en zijn nakomelingen'. Piet de Smeerpoets is de Nederlandse vertaling van Der Struwwelpeter, bestseller van de Duitse arts Heinrich Hoffmann. Dit boek, waarvan de eerste editie verscheen in 1845, geldt als het eerste kinderboek waarin kinderen niet worden neergezet als brave volgzame wezentjes, maar als ongewassen deugnieten die vreselijk voor hun ondeugden worden gestraft. De Nederlandse vertaling had zoveel succes dat er allerlei imitaties verschenen, waarvan er enkele in deze catalogus zijn beschreven. In het inleidende stukje bij de rubriek kinderboeken heet het: ""Voor een verzamelaar is er nauwelijks een mooier onderwerp denkbaar. En nog steeds kom je edities tegen die in geen enkele bibliografie zijn vermeld.''

Het is mooi als er met zoveel passie over boeken wordt geschreven.