"Rijgedrag valt niet te voorspellen'

AMSTERDAM, 9 OKT. Psychiaters kunnen in de meeste gevallen niet voorspellen hoe een automobilist zich in het verkeer zal gedragen. Met deze conclusie bekritiseert de voorzitter van de Vereniging voor psychiatrie, prof.dr. F.G. Zitman, de praktijk dat minister Maij-Weggen (verkeer en waterstaat) op grond van het oordeel van psychiaters rijbewijzen intrekt.

Zitman schrijft in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde dat er geen wetenschappelijk onderzoek is gedaan naar het vermogen van psychiaters om verkeersgedrag te voorspellen. Komt zo'n onderzoek alsnog, dan houdt hij er rekening mee dat de conclusie blijft dat een psychiater nooit de vraag kan beantwoorden of iemand die al eens werd betrapt op rijden onder invloed, later bij verkeersongelukken betrokken raakt.

Zitman schrijft zijn commentaar, omdat psychiaters meewerken aan het beleid van minister Maij-Weggen, die, gesteund door psychiatrische rapporten, volgend jaar 10.000 rijbewijzen hoopt te kunnen intrekken. Het is zeer ongebruikelijk dat de voorzitter van de Vereniging voor psychiatrie zich uitlaat over de praktijk van individuele psychiaters.

De Kamerleden Van der Burg en Roosen-Van Pelt (CDA) willen naar aanleiding van Zitmans oordeel alsnog onderzoeken hoe de regel kan worden veranderd. Minister Maij-Weggen heeft eerder niet verder aan de kritiek tegemoet willen komen dan dat zij iemand over wie een psychiatrisch rapport is geschreven in verband met zijn verkeersgedrag het recht verleent op een nieuw onderzoek bij een andere psychiater.

Pag.3: Wie te hard rijdt riskeert een keuring

Het Kamerlid Wolffensperger (D66) wil de minister schriftelijk vragen waarom zij de ontzegging van de rijbevoegdheid niet aan de rechter overlaat.

Verkeer en Waterstaat heeft sinds vorig jaar een speciale projectgroep die de politie stimuleert om meer automobilisten voor te dragen voor keuring van hun geschiktheid voor deelname aan het verkeer. Dit gebeurt op grond van artikel 18 van de Wegenverkeerswet. Het betreft vooral automobilisten die met meer dan twee promille alcohol in hun bloed achter het stuur worden aangetroffen. Ook wie te hard rijdt riskeert zo'n keuring. Na een keuringsrapport van een psychiater, gebaseerd op een gesprek met betrokkene van hoogstens een half uur, besluit de minister van verkeer en waterstaat meestal tot definitieve intrekking van het rijbewijs.

Volgens prof. Zitman bestaat er nog vrijwel geen onderzoek naar de samenhang tussen verkeersongelukken en psychiatrische stoornissen. Alleen is gebleken dat lijders aan de ziekte van Alzheimer meer dan de gemiddelde verkeersdeelnemer ongelukken veroorzaken. Onderzoek naar de gevolgen van het gebruik van psychofarmaca hebben aangetoond dat deze geneesmiddelen het rijgedrag beïnvloeden. Maar dat onderzoek is slechts gedaan bij gezonde proefpersonen en bij kortstondig gebruik, en niet bij psychiatrische patiënten die deze geneesmiddelen soms maandenlang gebruiken. Zitmans conclusie: “Samenvattend: via deze klinische invalshoek komen weinig feiten aan het licht waarop een oordeel over de rijvaardigheid kan worden gebaseerd”.

Hij kritiseert ook een rapport van de Gezondheidsraad waarin staat dat mensen “met zeer uitgesproken ziekelijke eigenschappen als agressiviteit, prikkelbaarheid, fanatisme, querulantisme, geldingszucht” niet geschikt zijn voor een rijbewijs. Deze criteria zijn volgens hem niet allemaal met onderzoek onderbouwd en het is daarom niet mogelijk om op basis daarvan een gefundeerd oordeel uit te spreken over de geschiktheid om een auto te besturen. Bovendien is er geen gestandariseerde manier om de gegevens te verzamelen of een formule om psychische factoren te wegen met andere. Zitman schrijft dat een test daarvoor in principe valt te construeren. “Geen enkele test zal echter zonder fouten kunnen voorspellen wie wel en wie niet bij een verkeersongeluk betrokken zal raken.”

Psychiaters die keuringen voor het ministerie van verkeer en waterstaat uitvoeren, menen dat ze automobilisten op grond van hun ervaring kunnen beoordelen. Zitman: “Ook daar is bij mijn weten geen onderzoek naar gedaan, maar onderzoek naar het vermogen van psychiaters om toekomstig gedrag van hun patiënten op andere terreinen te voorspellen geven weinig reden tot optimisme”

    • Ben van der Velden