Operatie Schwerpunkt

TWEE KUNSTPALMBOMEN flankeerden Harry Mulisch toen hij op het podium van het Schwerpunkt-paviljoen op de Frankfurter Buchmesse 1993 zijn openingsrede "Een spookgeschiedenis' uitsprak. Zelfs al gaat het om de verkoop van produkten van de geest, een vakbeurs blijft een vakbeurs en daarbij hoort een entourage van opgewekt etalage-materiaal. En is een Nederlands produkt de inzet, dan wordt dit onvermijdelijk binnengedragen op een bedje van Hollandse kaas en Hollandse nieuwe. Deze behandeling viel de afgelopen dagen in Frankfurt het Nederlandse Boek en in het bijzonder de Nederlandstalige literatuur ten deel.

Of de operatie Schwerpunkt een commercieel succes is geworden, moeten de uitgevers beoordelen die morgenavond, bij het scheiden van de markt, ongetwijfeld fanatiek aan het tellen slaan hoeveel vertaalcontracten zij in de wacht hebben gesleept. Los van de directe materiële resultaten kan nu al worden vastgesteld, dat het doel van het Schwerpunkt, het Nederlandse en Vlaamse boek in de wereld bekend maken, ten minste in één buitenland glansrijk is bereikt - in het gastland.

De verovering van Duitsland door de Nederlandse literatuur is al langer aan de gang, maar eerder in de vorm van een sluipend offensief, dat slechts door enkele schrijvers werd gedragen en door een handjevol ingewijden werd opgemerkt. Totdat de gezaghebbendste criticus van Duitsland, Marcel Reich-Ranicki, in zijn televisieprogramma "Literarisches Quartett', Cees Nooteboom voor de Nobelprijs kandidaat stelde en vlak voor Kerstmis het Duitse lezersvolk opriep Nootebooms "Het volgende verhaal' onder de denneboom ten geschenke te leggen. Reich-Ranicki, dat wil zeggen lezend Duitsland, had ontdekt dat er levende Nederlandse schrijvers bestaan die met hun vertaalde boeken ook niet-Nederlandse lezers kunnen bekoren. Het Schwerpunkt heeft die ontdekking op een aanstekelijke manier bevestigd en in de Duitse media wijd en diepgaand uitgedragen.

DE MANIFESTATIE IS niet tot stand gekomen dankzij de Nederlandse uitgevers, die nooit veel geestdrift voor het zwaartepunt hebben getoond, omdat de vraag naar het rendement onbeantwoord bleef. En ook niet dank zij de Nederlandse culturele overheid, die zich aanvankelijk genant zuinig en afhoudend opstelde en ten slotte schoorvoetend een stichting in het leven riep om het nodige geld bijeen te scharrelen. Het Schwerpunkt is er gekomen dankzij de schrijvers, columnisten en commentatoren die onverdroten hebben betoogd dat Nederland zich beschamend, cultureel armetierig zou tonen als deze kans werd gemist om voor een grijpstuiver uit 's lands kleine taalgebied te breken.

Van het zwaartepunt, met de grote drie van de levende, vertaalde Nederlandse literatuur voorop - Cees Nooteboom, Harry Mulisch en Hella Haasse - en met kroonprins Willem Alexander in een ontspannen gastrol kon men ook hier uitgebreid getuige zijn. Zo sneed het mes aan twee kanten. Het Frankfurtse Schwerpunkt heeft Nederland niet alleen een onverwacht groot cultureel rendement in Duitsland opgeleverd, maar ook de belangstelling voor het werk van "onze' schrijvers in eigen land gestimuleerd. Voor WVC-ambtenaren is Frankfurt misschien niet zo spectaculair als Houston, maar Frankfurt heeft goud opgebracht, nog geheel los van de dukaten. Kortom, een daverend succes.