NAVO; Exporteur van veiligheid

Nu de Noordatlantische Verdragsorganisatie haar traditionele taak kwijt is en er geen perspectief is op vredestichtende operaties buiten het traditionele verdragsgebied, moet het nieuwe leven van de NAVO komen van uitbreiding van het verdragsgebied. Polen, Hongarije, Tsjechië en misschien ook Slowakije willen erbij, en waarom niet? Ze hebben behoefte aan veiligheid, omdat de situatie aan hun oostgrens fundamenteel onstabiel is. Lidmaatschap van de NAVO zou meer zekerheid kunnen geven. Export van veiligheid heet dat in het Westen.

De Russische president Jeltsin heeft echter bezwaar aangetekend. In een brief aan de VS, Frankrijk, Groot-Brittannië en Duitsland liet hij weten zich zorgen te maken. Toetreding van Midden- en Oosteuropese landen tot de NAVO zou kunnen leiden tot een Russisch isolement. Ook al is een vergrote verdragsorganisatie niet met zoveel woorden tegen Rusland bedoeld, voor Moskou is het toch een onaangenaam perspectief.

De Russische reserves wonnen nog aan kracht door de mededeling van Jeltsin, dat hij ontheffing wil van bepaalde bepalingen van het zogeheten CFE-verdrag, dat beperking van de conventionele strijdkrachten regelt. Vooral de situatie in het noorden van de Kaukasus vraagt om een herschikking van de Russische troepen naar dat gebied.

Het Westen schrok wel even van de Russische reactie, te meer daar president Jeltsin eind augustus in Warschau nog officieel had ingestemd met een mogelijk Pools NAVO-lidmaatschap. De voormalige Duitse minister van buitenlandse zaken Hans-Dietrich Genscher noemde snelle uitbreiding niet zo'n goed idee. En minister Kooijmans maakte duidelijk dat het misschien toch beter is om de vier zogeheten Visegrád-landen via de langere weg van EG en Westeuropese Unie bij de NAVO te betrekken.

Maar nadere beschouwing heeft verschillende politieke leiders in het Westen tot de conclusie gebracht, dat de plannen misschien wat getemporiseerd moeten worden door de Russische bedenkingen, maar niet noodzakelijkerwijs behoeven te worden opgegeven. De Duitse minister van defensie, Volker Rühe, een van de krachtige pleitbezorgers van vergroting van de NAVO, onderstreepte donderdag nog eens dat de NAVO moet worden uitgebreid met zoveel mogelijk Oosteuropese landen. “Dit concept van overdracht van veiligheid is niet tegen iemand gericht”, aldus Rühe aan het slot van een driedaagse bijeenkomst van hoge Duitse militairen. “Het is goed voor iedereen. We hebben het niet over nieuwe leden voor een oude NAVO, die tegenover de Sovjet-Unie en het Warschaupact stond, maar over nieuwe leden van een nieuwe NAVO in een strategische verbondenheid met Rusland.”

Ook secretaris-generaal Manfred Wörner van de NAVO toonde zich niet onder de indruk van de bedenkingen die Jeltsin heeft geformuleerd. Hij wees erop dat de uitspraken van de Russische president een alleszins vreedzaam karakter hebben. Uitbreiding van de NAVO in oostelijke richting blijft voor Wörner dan ook een belangrijke doelstelling. In een toespraak in New York zei hij: “De NAVO heeft een lange weg afgelegd. Maar we kunnen en moeten verder gaan. Dat is het doel van onze top in januari. Een van de hoofddoelstellingen daarop zal zijn ons vermogen te vergroten om stabiliteit in het oosten te bereiken door de Noordatlantische Samenwerkingsraad met de vroegere Warschaupactlanden te versterken en onze partners daarmee een concreet uitzicht te bieden voor een strategische verbintenis en uiteindelijke toetreding tot de NAVO.”

Verder merkte hij in een vraaggesprek met de BBC op dat Rusland de mogelijkheid moet worden geboden voor een herinterpretatie van het CFE-verdrag zonder dat het tot een werkelijke verdragswijziging komt. Er is ruimte om aan de Russische problemen tegemoet te komen: “Ik denk dat er besprekingen en resultaten zullen komen.”

Alleen Frankrijk ziet in de Russische bedenkingen een welkome aanleiding om zijn verzet tegen vergroting van de NAVO te herhalen. De Franse minister van buitenlandse zaken, Alain Juppé, onderstreepte nog eens het belang van het plan-Balladur voor een veiligheidspact op het oude continent, alvorens toelating van Oosteuropese landen tot de NAVO wordt overwogen. “De Europese defensiestructuren moeten worden verruimd, maar wij moeten voorzichtig zijn en stap voor stap te werk gaan”, aldus de Franse minister.

De NAVO, die op de begin volgend jaar te houden top een duidelijke lijn voor de nabije toekomst moet uitzetten als ze haar geloofwaardigheid wil behouden, lijkt vooralsnog vast te houden aan de ingeslagen koers. Maar aan het perspectief op toetreding voor de Oosteuropese landen zal wellicht voor of tijdens de NAVO-top een concreet, geruststellend gebaar richting Moskou moeten worden toegevoegd.