Moeder onder de knop

Het is aandoenlijk. Er hoeft maar een bus met bejaarden het Binnenhof op te draaien of de politici gaan al door de knieën. Mevrouw Terpstra zwaait enthousiast met miljoenen extra steun en vice-premier Kok doet een nog genereuzer aanbod: een Rustige Oude Dag. Want die gaat boven de centen, zo laat hij begin deze week weten aan een zaal met partijgenoten. Zou het?

Het kabinetsbeleid waar hij zich zo voor inspande heeft de afgelopen jaren nauwelijks enige compassie getoond met de oudere kiezer. Bejaardencentra, thuiszorg, bijzondere bijstand, het buurt- en bingowerk, overal sneed het mes van de bezuinigingen de extraatjes weg die het leven met een gedevalueerde AOW-uitkering nog net dragelijk maakten. Wie wel eens een blik geworpen heeft binnen de muren van een Nederlands verzorgings- of verpleeghuis en er de lucht heeft opgesnoven weet dat de minimumlonen daar hebben geleid tot een personeelstekort dat slechts nog op te vangen is met een royale greep in de pot kalmeringsmiddelen. Een rustige oude dag dus.

Een partij in verkiezingsnood maakt rare sprongen. Wie de ouderen heeft, heeft de toekomst, dat is de laatste overlevingsstrategie. Maar als de bussen zijn omgekeerd en de stemlokalen gesloten, gaan de overheidsmaatregelen rustig door met hun werk in de bejaardensector. Het enige concrete resultaat van het recente ouderendebat zal wel een handvol klinieken voor vrijwillige levensbeëindiging zijn. Een even doorzichtige als goedkope oplossing.

Als de ouderen ernst willen maken met hun emancipatie zal de strijd harder en slimmer gestreden moeten worden. Een middagje gezellig demonstreren in Den Haag helpt alleen de touringcarbedrijven. Daarom hier een kleine inventarisatie van de mogelijkheden.

Electorale macht leidt, zoals we zagen slechts tot wat schijnsuccesjes op de korte termijn. En het oprichten van een eigen bejaardenpartij is gezien de tragi-komische pogingen uit het verleden ook niet aan te raden.

Van de economische macht van ouderen valt evenmin veel te verwachten. Op de arbeidsmarkt worden ze uitgelachen ("Zo meneer, en hoe zet u de computer nu weer uit?') en de weinigen die een kapitaaltje hebben weten te bemachtigen, laten dat weer vlug afpakken door slimme handelaren in Zwitserleven-gevoel. Of anders wel door makelaars die hen een "residence' in praten. Een bejaardenflat voor welgestelden in een vochtig bosperceel. De bewoners lijden vaak aan slapeloosheid door het geblaf van de honden van de bewakingsdienst. Nee, meer perspectief bieden twee andere vormen van macht waarin zij zich gunstig onderscheiden van andere emancipatiebewegingen. Dat zijn, in sociologen-jargon, hun inter-generationele mobilisatievermogen (IGMV-factor) en hun hindermacht.

Het eerste begrip verwijst simpel gezegd naar het aantal kinderen, kleinkinderen en achterkleinkinderen waar de oudere over beschikt; en het tweede begrip naar de mate waarin hij deze kan lastig vallen. Deze twee machtsbronnen vormen, mits zij tegelijk en strategisch gebruikt worden een ijzersterke basis voor een geslaagde emancipatie.

Een voorbeeld: zo zouden alle bejaarden in Nederland van wie de nakomelingen hun brood verdienen in de politiek kunnen besluiten tot een gerichte telefoonactie. Zij zijn namelijk vaak de enigen die beschikken over de geheime telefoonnummers van hun kinderen. Als ze die nu voortdurend gaan bellen, bij nacht en ontij, in de weekeinden, maar ook tijdens kabinetsvergaderingen, over allerlei probleempjes (een moeilijk bankafschrift, een scryptogramwoord, een lekkende kraan of een krantebericht over bezuinigingen in de gezondheidszorg), dan zult u eens zien hoe snel de linoleumvloeren van de verzorgingstehuizen weer in de was staan en de plantebakken in de gangen opfleuren!

En mocht een politicus zijn arme moeder onder de knop zetten, dan is er altijd nog het nummer van een veelgelezen roddelblad dat maar al te graag voor dit drama op de voorpagina zal inruimen. Ouderen in Nederland, pak de telefoon, en laat u niet weerhouden door een teveel aan zelfrespect of misplaatste verlegenheid, want daardoor is al menige klassestrijd in de kiem gesmoord. En vergeet vooral die handige herhaaltoets niet.