Kasparovs verpletterende wil om te winnen

Ze zeggen dat Nederlanders altijd alle koppen boven het maaiveld willen afhakken, maar in het buitenland moeten ze die gewoonte hebben overgenomen, anders is het niet te verklaren dat er zoveel kwaad over Kasparov wordt gesproken. Een lezer van Inside Chess, Geoff Barnes uit Dubai, ergert zich aan de artikelen die Kasparov iedere maand schrijft in Chess Life, het blad van de Amerikaanse schaakbond. Hij moest denken aan een literaire prijsvraag, de "Bulwer-Lytton wedstrijd", waarbij je een zo beroerd mogelijke eerste zin van een roman moet bedenken. Als een typische eerste zin van een artikel van Kasparov suggereert Barnes het volgende: ''Tengevolge van een ongebruikelijke juxtapositie van de socio-economische en pseudo-historische stromen die kolken op de hoogtepunten van de menselijke capaciteiten, kwam ik er toe om de volle verpletterende kracht van mijn immens vermogen tot concentratie uit te oefenen op een probleem dat interessant kan zijn voor die lezers, die beschikken over een voldoende scherpzinnig intellect om de volledige dimensies van de intellectuele diepten van mijn conclusies te bevatten.'' Barnes geeft er nog een, maar die laat ik maar zitten. We herkennen onze Grote Baas al genoeg in deze parodie.

Het is misschien makkelijk om de stijl van Kasparov na te bootsen, maar met de technische inhoud van zijn artikelen zal dat moeilijker gaan. Schaaktechnisch is alles wat hij schrijft interessant, bewonderenswaardig en vaak verbluffend. Een aantal van die artikelen in Chess Life ging over twee partijen die hij in 1990 en 1991 gelijktijdig speelde tegen Spaanse televisiekijkers. Eén partij had Kasparov bijna verloren. Hij analyseert die partij fraai en diep, maar daar wil ik nu niet op ingaan. Waar het me om gaat is de manier waarop het afliep. Die laat iets zien van zijn karakter. Hij wil alles winnen, tot iedere prijs, ook al is het maar een partij tegen televisiekijkers, die nergens voor telt. Deze keer moest hij er bijzonder slim voor zijn, niet alleen aan het bord.

Zie diagram 1

Wit Spaanse TV-kijkers - zwart Kasparov. Stand na de 45ste zet van zwart. De serie programma's liep naar zijn eind, er was geen tijd meer om de partij op normale manier uit te spelen. Wat nu? Het zou voor de hand liggen om de partij in de laatste uitzending door een andere grootmeester te laten arbitreren, maar dat zou Kasparov slecht uitkomen. Hij wist dat hij verloren stond en dat een deskundige buitenstaander de overwinning aan de kijkers zou moeten toekennen. Hij moest iets anders bedenken. Kasparov schrijft: ""Echter, met een sluw plan de campagne al in gedachten, wist ik door taai onderhandelen met Leontxo de voorwaarden te bedingen die zo noodzakelijk waren voor de succesvolle implementering van dit plan.''

Leontxo Garcia, de presentator van het programma, ging tenslotte akkoord met de volgende opzet. Kasparov zou de partij uitspelen in een snelschaaksimultaan aan zes borden. De tegenstanders waren de grootmeesters Illescas en Ochoa, twee talentvolle kinderen en twee vertegenwoordigers van de televisiekijkers. Illescas en Ochoa zouden vijf minuten bedenktijd krijgen, de kinderen tien en de twee kijkers vijftien minuten. Kasparov kreeg vijftien minuten aan alle borden, maar bij hem zouden de klokken natuurlijk gelijktijdig lopen.

Op het eerste gezicht leek het alsof Kasparov ook op deze manier de nederlaag niet zou kunnen ontlopen. Iedereen was ervan overtuigd dat de stelling voor wit gewonnen was. Ten minste één speler zou die winst moeten kunnen vinden. En de anderen konden in geval van nood altijd een makkelijke remise door eeuwig schaak maken.

Maar Kasparov wist dat het anders zou gaan. Hij had de stelling goed geanalyseerd. Hij wist dat die minder eenvoudig was dan het leek, en dat alleen Illescas in staat zou zijn om thuis alle finesses te doorgronden. En voor de anderen had hij een paar verrassingen voorbereid. In de eerste plaats wist hij dat de verleidelijke variant 46. Da6+ Kd7 47. Db7+ Kd6 48. Lc7+ Kc5 49. Lxg3 wit niets zou opleveren wegens 49...g5!! met goed tegenspel. Dat hadden al zijn tegenstanders bij hun huisanalyse kennelijk gezien.

Aan alle zes borden werd vanuit diagram 1 gespeeld 46. Db5-c6+ Kc8-b8 47. d5-d6 (met matdreiging) Td2-a2! Een zet die zijn tegenstanders niet verwacht hadden, misschien met uitzondering van Illescas. Nu was volgens Kasparov de eenvoudigste winst voor wit met 48. Db5 te bereiken geweest, maar iedereen speelde 48. Dc6-c7+ (op het voor de hand liggende 48. d7 had Kasparov 48...Pe1 voorbereid) 48...Kb8-a8 en nu was de volgende stelling ontstaan.

Zie diagram 2

De eerste partij die afliep was tegen een van de televisiekijkers. Vanuit diagram 2 volgde 49. Dc7xf7 Ta2-a3 50. Kg1-g2?? Pd3-f4+ 51. Kg2-f1 Ta3-a1 mat. Kasparov stond nu met 1-0 voor. Bovendien had deze onverwachte uitslag de schrik er bij zijn tegenstanders ingebracht. De twee kinderen besloten het zekere voor het onzekere te nemen en maakten beiden remise door eeuwig schaak, de een (na 49...Ta3) met 50. Df7-d5+ Ka8-b8 51. Lb6-c7+ Kb8-c8 52. Dd5-e6+ Kc8-b7 53. De6-d5+ en de ander al een zet eerder: 49. Dc7-c6+ Ka8-b8 50. Lb6-c7+ Kb8-a7 51. Lc7-b6+ Nog drie partijen over, stand 2-1 voor Kasparov, maar alle drie overgebleven partijen stonden verloren voor hem.

Ochoa raakte de kluts kwijt. Vanuit diagram 2 speelde hij 49. Dc7xf7 Ta2-a3 50. Df7-d5+ Ka8-b8 51. Lb6-e3 Hij kon natuurlijk nog, net als een van de kinderen, remise maken door eeuwig schaak, maar dat was hem te min. 51...Pd3-e5 52. Le3-f2 Lg3xf2+ 53. Kg1xf2 Ta3-f3+ 54. Kf2-g2 Tf3-f5 Hier stond het volgens Kasparov ongeveer gelijk, maar in tijdnood blunderde Ochoa een paar keer en Kasparov won. Stand 3-1.

Tot hier had Kasparov aan het bord van Illescas zijn klok laten lopen, omdat hij die partij toch als verloren beschouwde. Inderdaad vond Illescas de winst. Vanuit diagram 2 speelde hij 49. Dc7xf7 Ta2-a3 50. Df7-d5+ Ka8-b8 51. Dd5-b5! en ondanks verwoede tegenstand van Kasparov won Illescas. Stand 3-2 voor Kasparov. Nu was er alleen nog een televisiekijker over. Die had alles gevolgd en zelf nog niet veel zetten gedaan. Hij had dezelfde stand als Illescas bereikt na zwarts 51ste zet, maar hij had weinig tijd meer, zeker niet genoeg om te kijken hoe Illescas won en het dan zelf na te doen. De televisiekijker maakte remise door 51...Kb8-a8 52. Db5-d5+ Ka8-b8 53. Dd5-b5 met herhaling van zetten. Slotstand 3,5-2,5 voor Kasparov. De andere partij tegen de kijkers, waarin hij met wit speelde, had hij al maanden daarvoor verpletterend gewonnen. De totaalstand was dus 2-0 voor Kasparov. Missie volbracht.

Een leerzaam geval voor wie leven en streven van Kasparov bestudeert. Je moet respect hebben voor de energie en de totale inzet waarmee hij alles aanpakt, maar veel Spaanse schaakliefhebbers zullen toch het gevoel hebben gehad, dat de televisiekijkers met een dubieus trucje een welverdiende overwinning was ontstolen.