Dreigend lage tonen in accordeonconcert

Concert: Rotterdams Philharmonisch Orkest o.l.v. Jukka Pekka Saraste, met James Crabb (accordeon). Programma: werken van Sibelius, Nordheim en Beethoven. Gehoord: 7/10, Vredenburg, Utrecht.

Met een dreigend lage en lang aangehouden a op de accordeon, gevolgd door een ijle hoge gis, een forte-uithaal even onverwachts gevolgd door een schier onhoorbaar piu pianissimo is de toon gezet voor Spur voor accordeon en orkest van Arne Nordheim, dat donderdagavond werd uitgevoerd door het Rotterdams Philharmonisch Orkest in het Utrechtse Muziekcentrum Vredenburg. Nordheim schreef zijn effectvolle, eendelige concert in opdracht van de Duitse radiozender Südwestfunk voor de Deense virtuoos Mogens Ellegaard, die al meer bekende Scandinavische componisten aan zich verplichtte.

Spur is een typische jaren zeventig compositie, naar het model van Lutoslawski's Jeux venetiens, vol interpolaties die door geleid toeval worden bepaald. Daardoor en door die enorme uithalen, doet het werk gedateerd aan, het klinkt als gespeelde opwinding. In feite is het werk opgezet als een groot recitatief voor het solo-instrument, begeleid door de strijkers, soms glazig doorzichtig, en dan weer stroperig dichtslibbend, blazers en slagwerk brengen slechts accenten aan. De meest avantgardistische balgtechnieken zijn bestemd voor de grote cadens, maar het sterkst is Nordheim kort daarna, wanneer de etherische strijkers een sprookjesachtige klankwand optrekken, waartegen de accordeon slechts een enkele spaarzame toon plaatst: daar geef ik alle effecten voor cadeau, zoals de niet uit de verf komende stereofonie, in een weinig subtiele verdubbeling van de klank via luidsprekers. Experimenten met ruimtelijke opstellingen blijven nu eenmaal te afhankelijk van de niet zelden beperkte mogelijkheden van de zaal.

De Schotse virtuoos James Crabb, die bij Ellegaard studeerde, en in 1989 tweede werd op het Gaudeamus Vertolkers Concours haalde er alles uit, overtuigde in timing en plastiek, musiceerde evocatief en intens. Maar het publiek in Vredenburg had waarschijnlijk liever een vertrouwd pianoconcert gehoord deze avond, die verder, met Sibelius en Beethoven, allesbehalve grensverleggend was.