VS willen aandacht weer op "politiek spoor' in Somalië vestigen

WASHINGTON, 8 OKT. De Amerikaanse regering zal het komende half jaar een groot diplomatiek offensief openen in de kwestie "Somalië', in aanvulling op de tijdelijke uitbreiding van haar troepen in en rondom het land. “We hebben onze aandacht voor het politieke spoor verloren”, erkende de minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, gisteren. “We vragen de Verenigde Naties nu de aandacht weer daarop te richten”.

De aandacht voor de politieke dimensie is verloren gegaan toen onder leiding van de VN-gezant in Somalië, de Amerikaanse admiraal b.d. Jonathan Howe, de jacht werd geopend op de krijgsheer Aideed, nadat die in juni een bloedige aanslag had laten plegen op Pakistaanse VN-troepen. De speciale Amerikaanse gezant Robert Oakley moet nu proberen de clanleiders weer bij elkaar te krijgen en eventueel weer contact te zoeken met Aideed. Toen Oakley het begin van de Amerikaanse missie in Somalië begeleidde, onderhield hij ondanks onenigheid voortdurend contact met Aideed.

De Amerikaanse regering heeft ook de hulp ingeroepen van Afrikaanse leiders van omliggende landen en van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid. President Issaias Aferwerki van Eritrea heeft gisteren al gebeld met vice-president Gore. Ook Djibouti en Kenia worden bij het overleg betrokken. Ethiopië zal worden verzocht een internationale commissie in te stellen die de aanslagen op de Amerikaanse en Pakistaanse VN-soldaten moet onderzoeken.

In maart hebben vijftien Somalische clanleiders, onder wie Aideed, al geprobeerd tot een vergelijk te komen in de Ethiopische hoofdstad Addis Abeba. Dat mislukte door de escalatie van geweld in Somalië. Ook nu kunnen de diplomatieke verzoeningspogingen verstrikt raken in escalerend militair geweld. Het doel Aideed gevangen te nemen is officieel nog niet opgegeven, erkende Christopher. Aideed kan goede redenen hebben om met zijn gevaarlijke stadsguerrilla door te gaan, als hij wordt geïsoleerd en niet bij de vredesbesprekingen betrokken zal zijn. “Daar zullen president Meles en de andere Afrikaanse leiders over moeten beslissen”, zegt Christopher.

Nu de Westers georiënteerde VN-operatie zo jammerlijk is ontaard moeten volgens Christopher de Afrikanen zelf een oplossing zoeken voor het probleem in hun eigen regio. “Het is duidelijk dat er geen garantie bestaat dat Somalië zich van het geweld en lijden zal ontdoen, maar we hebben Somalië tenminste een redelijke kans gegeven”, zei president Clinton gisteren. Aan de dertig landen die aan de vredesoperatie deelnemen wordt gevraagd om versterkingen te sturen, zodat ze de door de Amerikanen achtergelaten leemte kunnen opvullen.

Voor het Pentagon blijft "Somalië' een pijnlijke affaire. Hoge staffunctionarissen en militairen zijn bang dat het Amerikaanse prestige, na het Vietnam-debâcle weer hersteld in de Golfoorlog, verloren raakt in Somalië, waar Amerika geen belangen van betekenis heeft. Sommige Amerikaanse Congresleden hebben het aftreden van minister van defensie Les Aspin geëist, omdat die een aanvraag voor versterkingen voor Somalië in september heeft afgewezen. De toen gevraagde pantservoertuigen en tanks zouden de Amerikaanse troepen in Mogadishu het afgelopen weekeinde hebben kunnen ontzetten. Nu moesten ze urenlang zonder bijstand van pantservoertuigen en zware artillerie doorvechten tegen raketgranaten. Aspin is niet bereid om aan de oproep tot aftreden gehoor te geven. Gisteren verklaarde hij dat hij het verzoek voor versterkingen van toenmalig topgeneraal Colin Powell had afgewezen omdat Amerika zich juist uit Somalië wilde terugtrekken. Aspin overwoog op dat moment het inzetten van troepen in Bosnië, waar even een vredesakkoord tot stand leek te komen. De meeste Congresleden hebben Aspins uitleg aanvaard.

Een meerderheid van het Congres, zowel Democraten als Republikeinen, heeft gisteren ook het plan van president Clinton voor terugtrekking uit Somalië gesteund. Gistermorgen tijdens zijn overleg met Congresleden heeft Clinton de verantwoordelijkheid voor de mislukkingen in Somalië op zich genomen en daarmee goede wil gekweekt. “Het Congres zal de actie die hij heeft voorgeschreven goedkeuren”, zei de voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Thomas Foley, gisteren. “Dit is een Amerikaans plan - niet van Boutros-Ghali en de Verenigde Naties. Ik denk dat hij nu een Amerikaans plan heeft opgesteld om onze strijdkrachten met eer en waardigheid terug te trekken”, zei de Republikeinse oppositieleider, Robert Dole.

De Democratische leider in het Huis van Afgevaardigden, Richard Gephardt, zag in de eenzijdige Amerikaanse stappen zonder vooroverleg met de Verenigde Naties een precedent voor de toekomst. “We zijn in een nieuwe wereld. We vechten allemaal om uit te vinden hoe we deze dingen moeten doen in samenwerking met andere naties.” De Republikeinse senator Mitch McConnell steunde Clinton van harte, maar verwachtte niet dat het Congres na dit debâcle nog bereid zou zijn om troepen te sturen naar Bosnië, “hoewel daar misschien wèl ons nationale belang op het spel staat”.

    • Maarten Huygen