Ras-verteller Kees Brusse over het mystieke Bonaire

Een magisch eiland. Deel 1. Ned. 3, 20.00-20.25u.

Het talent van Kees Brusse is in Nederland alleen nog te bewonderen in reclamespotjes op de tv. De acteur rust uit op het Antilliaanse eiland Bonaire, waar hij in een bungalow aan zee geniet van het uitzicht op zoutpannen en flamingoreservaten.

Maar "het vak' laat Brusse blijkbaar niet los, hij wil zich nog eens voor een breed publiek uiten en doet dat vanaf vanavond in vijf afleveringen met “verborgen verhalen” van zijn eiland. Bonaire is vooral bekend om zijn mooie stranden, flamingo's en koraalriffen. Achter de toeristenglitter leeft een ander Bonaire, een binnenland met ongerepte plekken waar geen vreemde bezoeker komt en zelfs de eilandbewoners zich niet wagen. Dat heeft te maken met mysterieuze culturele tradities en bijgeloof.

Bonaire geeft zijn geheimen maar moeizaam prijs. Brusse en zijn vrouw Sonja hebben er jaren over gedaan om achter een aantal autenthieke verhalen te komen en anekdotes op hun juiste waarde te schatten. Om het vertrouwen van de Bonairianen niet te beschadigen en uit respect voor hun gevoelens, werkte Kees Brusse Productions BV niet met een cameraploeg, maar ging het echtpaar op stap met zelfgemaakte scripts en een videocamera, dwars door moerassen, grotten en mangrovebossen.

Het resultaat is van een prachtige eenvoud en oorspronkelijkheid. Brusse is een ras-verteller die aan de mystiek van zijn eiland vol natuurschoon spanning meegeeft. Vanavond vertelt hij van een jammerlijk mislukt visserijproject dat door een “Nederlandse doctorandus” was bedacht en met ontwikkelingsgeld werd gefinancierd. Het paste niet in de leefgewoonten en cultuur van de lokale vissers. Als die een grote vis hebben gevangen, verkopen ze hem en hebben dan genoeg geld om een week uit te rusten. Ze begrepen niet waarom de doctorandus dat wilde veranderen. “Vooruitgang? Waarom? Waarom moeten wij vijf dagen achtereen vissen, vijf dagen weg van onze mensen?” De drie stalen schepen uit Nederland zijn verloren gegaan en het koelhuis is ingestort.

Dan onthult Brusse het geheim van een natuurverschijnsel, dat slechts één visser kende. Op een plek in het binnenland kan op ongeregelde tijdstippen een angstaanjagend gehuil worden gehoord. Niemand wist dat te verklaren, maar de visser ontdekte dat het geluid afkomstig is van hoge golven die op een koraalrif buiten de kust beuken en een krachtige luchtstroom door een onderaardse gang persen, die uitkomt op die plek tussen de cactussen en divi-divi bomen.

Volgende week komt het verhaal van de “vliegende negers” uit de slaventijd aan de beurt. Honderden slaven, door Hollandse zeilschepen uit West-Afrika naar Bonaire gebracht om daar zout te winnen dat als conserveringsmiddel voor de haring dienst deed, werden gekweld door heimwee. Ze zagen grote vogels in de verte, aan de andere kant van het eiland, aan voor vliegende lotgenoten en wilden ook zo wegvliegen. Hun medicijnman ontdekte de waarheid, en suste de slaven met een verhaal over een geest die het had voorzien op pasgeborenen. De kracht van die geest kon slechts worden gebroken als ze na elke geboorte de navelstreng onder de drempel van de voordeur begroeven. Tot op de dag van vandaag zijn er nog mensen die dat doen en Kees Brusse weet: “Sindsdien hebben de Antillianen heel sterke wortels in deze grond.”

    • Theo Westerwoudt