Raad van Europa biedt meer garantie voor mensenrechten

WENEN, 8 OKT. De Raad van Europa beslist vandaag in Wenen over een ingrijpende hervorming van het Europese Hof voor de Mensenrechten. Ook wordt beslist over een nieuwe bescherming van etnische en culturele minderheden in Europa.

De 32 aangesloten landen zullen zich waarschijnlijk verplichten de taal en de cultuur van minderheden wettelijk te beschermen, “en hun gewoonten, religie en tradities te bewaren”, aldus de ontwerptekst van de vanochtend nog vertrouwelijke slotverklaring.

De huidige Europese Commissie voor de mensenrechten en het gelijknamige Europese Hof zullen samengevoegd worden tot één Hof, met de bedoeling klachten sneller te kunnen afhandelen. Nu kan het tot vijf jaar duren voordat de klacht van een burger tegen een lidstaat wegens schending van de rechten van de mens is afgehandeld.

Over de hervorming van de Europese wetgeving met betrekking tot de rechten van de mens is meer dan tien jaar onderhandeld. De problemen zijn urgenter geworden nu de Raad snel groeit. In de afgelopen drie jaar zijn er tien voormalige Oosteuropese landen lid geworden van de Raad. Op de nominatie staan nog Letland, Albanië, Rusland, Oekraïne, Kroatië, Wit-Rusland en Moldavië. Gisteravond is Roemenië officieel als lid toegelaten.

Belangrijkste hervorming van de rechtspraak is dat de behandeling in twee fasen nu wordt vervangen door één rechtsgang. Iedere lidstaat mag één rechter leveren, die voor zes jaar wordt benoemd. Zodra er een klacht binnen is, zal er een rechter-rapporteur worden aangewezen. Op diens aanwijzing kan een comité van drie rechters de klacht niet ontvankelijk verklaren. Is de klacht wel ontvankelijk dan wordt de behandeling voortgezet door een meervoudige Kamer van zeven rechters.

De moeilijkste beslissing waar de Raad voor staat betreft de bescherming van de minderheden. Tot en met vanochtend was er nog geen overeenstemming over een precieze omschrijving van het begrip "minderheid'. Volgens de ontwerptekst van de slotverklaring zijn de regeringsleiders van plan een apart protocol bij de Europese conventie voor de mensenrechten op te stellen, speciaal bedoeld voor “nationale minderheden”. Als voorwaarde geldt wel “respect voor de territoriale integriteit en de nationale souvereiniteit van de lidstaten”. Voor een aantal lidstaten zit precies daar de pijn - zij willen voorkomen dat hun nationale minderheden zoveel rechten krijgen dat ze zich de facto kunnen afscheiden. Minderheden krijgen onder meer het recht om hun eigen taal te gebruiken “zowel privé als in het openbaar en moeten in staat worden gesteld, onder zekere voorwaarden, daarin ook met de overheid te communiceren”.

Ook wordt er een verklaring verwacht over de toestand in Rusland, dat zich ook bij de Raad van Europa wil aansluiten. Secretaris-generaal Catherine Lalumière zei gisteren al dat Rusland “alle burgerrechten moet herstellen, in het bijzonder de persvrijheid”. De maatregelen die president Jeltsin heeft getroffen achtte zij slechts aanvaardbaar als ze “gelden totdat de rust in Moskou weer is ingetreden”. Rusland maakt vanochtend met nog zeven kandidaat-leden zijn opwachting bij de Raad van Europa in Wenen. President Jeltsin liet in een boodschap aan de Raad vanochtend weten een “onomkeerbaar beleid van hervorming en democratisering te blijven volgen, op een logisch pad naar de toenadering van Rusland tot de Raad, die daardoor werkelijk pan-Europees kan worden”.

Het is de eerste bijeenkomst van regeringsleiders sinds de Raad van Europa in 1949 in Londen werd opgericht om de democratische rechtsbeginselen van Europa hoog te houden. De tweedaagse top wordt op initiatief van president Mitterrand gehouden met de bedoeling een politieke houding te bepalen jegens de nieuwe Europese landen in het Oosten. “Te veel politiek verantwoordelijken zien Europa nog in termen van West-Europa, terwijl we juist in een continentaal perspectief moeten gaan denken”, aldus mevrouw Lalumière. Voor de ex-Oostblok landen heeft toelating tot de Raad van Europa een belangrijke politieke en symbolische betekenis; het is een definitieve erkenning van hun democratische gehalte en wordt algemeen gezien als een voorwaarde om tot de EG te kunnen toetreden.

    • Folkert Jensma