Onbekende Russische muziek bij Residentie Orkest; Sonore vertolking onder Svetlanov

Concert: Residentie Orkest o.l.v. Jevgeni Svetlanov, m.m.v. Gordon Fergus (piano). Programma: Glinka: Symfonie in D. Tsjaikofski: Concertfantasie voor piano en orkest Tanejev: Symfonie nr. 4 Gehoord: 7/10, Anton Philipszaal, Den Haag. Herhaling: 8/10, Den Haag; 11/10, Vredenburg, Utrecht.

Met de komst van Jevgeni Svetlanov, de magische chefdirigent van het Residentie Orkest, heeft de Anton Philipszaal zijn deuren geopend voor de Onbekende Russische Muziek. Zo kon het Haagse publiek gisteravond kennismaken met zelden uitgevoerde werken van Glinka en Tanejev, en kreeg het van Tsjaikofski nu eens iets anders voorgeschoteld dan zijn Symfonie Pathétique, het Vioolconcert of het Eerste Pianoconcert.

Volgens de Russische musicoloog Boris Asafjev leefde Tanejev (1856-1915) "als geen andere Russische componist in de wereld van de ideeën en het ontwikkelen van abstracte concepten.' In tegenstelling tot veel van zijn collega's, verafschuwde Tanejev nationalistische tendensen in de muziek. Zijn voorbeelden waren Bach, Desprez, Ockeghem en Orlando di Lasso, de grote contrapuntische meesters uit het verleden.

Tanejev bewonderde zowel de ingenieuze structuren van hun muziek, als de nauwgezette uitwerking daarvan. Zijn eigen Vierde symfonie bleek dan ook opgebouwd als een hechte en compacte vesting met klassieke fundamenten en fraai gepolijste thematische bouwstenen, die hun warme glans ontlenen aan de uitgebalanceerde precisie waarmee Tanejev ze opeenstapelde. Het Residentie Orkest gaf onder de inspirerende leiding van Svetlanov een geconcentreerde en sonore vertolking, waarbij zowel de architecturale als picturale kwaliteiten van deze muziek werden onderstreept.

Onbekend maakt onbemind, maar in het geval van Tsjaikofski gaat dat helaas niet op. Al zijn ongeëvenaarde meesterwerken ten spijt, bestaan er gegronde redenen om niet al zijn opusnummers even vaak uit te voeren. Tsjaikofski's Concertfantasie voor piano en orkest is niet meer dan een vervelende uitputtingsslag voor de solist en het orkest. De muziek heeft kop nog staart, de thema's komen maar niet van de grond, en de uitwerking van het muzikale materiaal verzandt voortdurend in langdradige trivialiteiten.

Aan zo'n draak valt, zelfs onder Svetlanov, geen eer te behalen, ook al deed pianist Gordon Fergus-Thompson, op het laatste moment ingevallen voor de ziek geworden Lisa Leonskaja, op respectabele wijze zijn best om recht te doen aan alle facetten van deze lastige maar ondankbare partituur. Bewonderenswaardig was de natuurlijke intensiteit waarmee eerste cellist Gregor Horsch in zowel Tsjaikofski als Glinka alles uit zijn belangrijke solo's wist te halen wat er inzat.

Ook de Symfonie in D van Glinka behoort niet tot de mooiste composities ter aarde, maar dit op lyrisch Russische thema's geinspireerde werk heeft dankzij zijn innemende melodieën een ongecompliceerde en charmante uitstraling, waarbij Svetlanov en het Residentie Orkest zich manifesteerden als ideale pleitbezorgers.

    • Wenneke Savenije