Frankrijk vermoedt VS achter "Gatt-spook'

PARIJS, 8 OKT. Wie GATT zegt, zegt gevaar. De Franse publieke opinie heeft een gemeenschappelijke vijand. De recessie, de werkloosheid en een gevoel van algehele richtingloosheid schept kennelijk behoefte aan een vijand van buiten. Amerika wordt daarbij gezien als de hand die het GATT-spook stuurt.

Het is niet makkelijk de gedachten te lezen van al de Franse autoriteiten die de laatste weken uitspraken hebben gedaan over de stand van zaken in de onderhandelingen voor een wereldhandelsakkoord. Soms leken zij het vuurtje wat lager te zetten, meestal was hun taal zo onverzoenlijk dat de gedachte aan politieke harikiri opkwam.

Gisteren nog deed minister van buitenlandse zaken Alain Juppé het voorkomen alsof de datum van 15 december geen bijzondere betekenis heeft. Weliswaar wil het Amerikaanse Congres dat president Clinton dan een akkoord met Europa en de rest van de wereld af heeft, maar Juppé constateert droog dat er nog zo veel verschillen van mening liggen, dat overeenstemming op zo korte termijn redelijkerwijs niet te verwachten is.

Wat wil hij met dat soort uitspraak bereiken? En wat willen al diegenen, zoals bij andere gelegenheden Juppé zelf ook, die ijskoud verklaren dat er dan maar geen akkoord komt, dat de essentiële Franse belangen niet worden verkwanseld ter wille van de lieve Europese eenheid?

Premier Balladur zelf herhaalt op spreekbeurten regelmatig dat Frankrijk niet alleen voor zichzelf opkomt, maar ook voor de rest van Europa. Suggestie: heel wat andere Europese landbouwlanden schuilen achter de brede rug van Frankrijk. Ook president Mitterrand doet af en toe een duit in het zakje, even goed over de landbouw als over de steeds vaker besproken "audiovisuele component' van de GATT.

Denken al deze vooraanstaande Fransen dat Duitsland en de andere Europese partners zich opeens het zand uit de ogen zullen wrijven? Volgens één school heeft Frankrijk in stilte al aanvaard dat het de andere EG-landen en de Verenigde Staten er niet meer toe zal krijgen ook maar een letter te wijzigen aan het Blair House-akkoord over de landbouwhandel tussen Europa en de VS. Alle drukte zou dienen voor de thuismarkt.

Daarbij gaat het niet alleen om de sterke boerenlobby, van oudsher beschikkend over meer stem dan hun aantal rechtvaardigt. De krant Libération heeft veertig grote industriëlen gevraagd of zij het hun en Frankrijks belang achten dat een GATT-akkoord er komt, zelfs als dat pijnlijke concessies (lees: een nederlaag) op het gebied van de landbouw zou vergen. De reactie van grote bazen is over het algemeen terughoudend tot negatief. Wijken? Ondenkbaar.

Dat illustreert dat een tweede verklaring misschien dichter bij de Franse waarheid komt. Een overweldigende meerderheid van opinieleiders en opinielijders meent hier echt dat een Amerikaans-Japans vrijhandelscomplot bezig is de essentiële waarden van Europa, en in ieder geval Frankrijk, weg te spoelen. Omslagen met Jurassic Park-monsters op serieuze weekbladen wekken geen weerstand op.

Volgens deze opvatting is het politieke risico voor de regering beperkt. Zich nu al neerleggen bij zware concessies wordt gezien als vaandelvlucht. Frankrijk is groot in de export van landbouwprdukten. Iedere ton erbij verdiend in deze diplomatieke kermis, is meegenomen. En als het uiteindelijk weinig of niets oplevert, dan kunnen Balladur en de zijnen zeggen: “Aan ons heeft het niet gelegen, maar de barbaren hebben de overhand, ga liever kijken naar Germinal”. De verfilming van Victor Hugo's roman over de arbeidersstrijd in het arme Noorden van het land verslaat bijna The Fugitive in de Franse bioscopen.