Efteling vreet zich het buikje rond aan omgeving

Het attractiepark De Efteling in Kaatsheuvel wil binnen tien jaar vier keer zo groot worden. Niet iedereen deelt in de euforie.

KAATSHEUVEL, 8 OKT. Als z'n eigen holle bolle Gijs ("Papier hier') vrat de Efteling zich de afgelopen jaren het buikje rond aan omliggend terrein. Boeren die er toch al mee op wilden houden verkochten hun grond voor een zeer schappelijk prijsje. De gemeente bedong dat boerenzonen die overcompleet werden bij de Efteling in dienst traden, zodat daar de plantsoenendienst nu goeddeels is bemand met blozende jongens.

Nu komt de gebiedsuitbreiding het recreatiepark na zes jaar voorbereiding te stade. Binnen nu en tien jaar zal "De wereld van de Efteling' meer dan vier keer zo groot worden: van 75 naar 310 hectare. Er zal voor 300 miljoen gulden worden geïnvesteerd. Het aantal werknemers zal verdubbelen tot 1000. Het aantal bezoekers zal naar verwachting met een half miljoen toenemen tot 3 miljoen per jaar.

“De Efteling betekent voor onze gemeente werkgelegenheid”, zegt burgemeester J.P.A. van Dun van het ruim 22.000 inwoners tellende Brabantse dorp. Terwijl landelijk slechts 8,1 procent van de beroepsbevolking werkzaam is in de recreatie, ligt dat in Loon op Zand, de gemeente waartoe Kaatsheuvel behoort, op 24,3 procent. Daarnaast zijn ondanks het goeddeels verdwijnen van de schoenindustrie nog veel inwoners ambachtelijk in deze sector werkzaam: achter hun huis in een schuurtje, plaatselijk schabbernakken genoemd. “Er is hier dus veel verborgen werkgelegenheid”, aldus de burgemeester, waarmee hij maar wil zeggen dat indien - “wat God verhoede” - de droom van de Efteling in rook zou opgaan niet heel de gemeente in rouw wordt gedompeld. “Maar de betrekkelijke eenzijdigheid van de werkgelegenheid blijft niettemin enigszins hachelijk.”

In de euforie, die vorige week ontstond toen de Efteling-directie samen met de gemeente de uitbreidingplannen bekend maakte, deelt niet eenieder. Dat geldt onder meer voor de Brabantse Milieufederatie en voor drie direct omwonenden. Deze drie, volgens de burgemeester behorende tot de categorie van “notoire bezwaarmakers”, stelden het gemeentebestuur voor een netelig probleem. Terwijl zij - daarin gesteund door de Raad van State - de uitbreiding afhankelijk gesteld wilden zien van het aanleggen van een geluidswal, waren het onder meer de bewoners van het bejaardenhuis Rosagaerde die zo genieten van het gewriemel in en rond de Efteling dat zij zo'n muur voor hun tehuis niet willen. “En zo denkt 97 procent van de omwonenden erover”, aldus Van Dun, die genoopt wordt tot "een creatieve oplossing'. Daarbij wordt gedacht aan het aanleggen van een geluidwerend object van glas.

Wat in 1933 begonnen was als een door twee kapelaans geëntameerd speel- en trapveldje voor de jeugd, wat in 1952 een intiem sprookjesbos werd naar de ideeën van Anton Pieck, is anno 1993 uitgegroeid tot een recreatieve voorziening die jaarlijks 2,5 miljoen bezoekers trekt, vorig jaar een winst maakte van 13 miljoen gulden en dit jaar naar verwachting weer enige miljoenen meer zal verdienen. Vorig jaar kreeg de Efteling de Applause Award als mooiste pretpark van de wereld. Maar waar eens in het sprookjesbos dikke rijen kinderen stonden voor de kip die voor een dubbeltje gouden eieren legde, concentreert de massa zich nu rond het Volk van Laaf, de python, de pirana of de nieuwste aanwinst de Droomwereld.

Het woord pretpark wil directeur P. Beck, qua omvang en uitdossing zelf een sprookjesachtig figuur, liever niet horen. “We zijn een familieattractiepark, inhoudelijker dan een pretpark. We zijn een stukje cultuurgoed, het erfgoed van Anton Pieck.”

De gemeente Loon op Zand ziet de verandering van de Efteling wel zitten. In de toekomst is een wat wordt genoemd jaarronde-exploitatie voorzien en ook zal het park, dat nu om zes uur dichtgaat, openblijven tot twaalf uur 's nachts. Daarvoor wordt een uitgaanscentrum gemaakt zodat bezoekers er langer verblijven. Er komen in de eerste fase van de uitbreiding 450 bungalows voor langdurig verblijf, later uit te breiden tot 600 alsmede 650 appartementen. Er komen een tweede hotel en een camping met 450 plaatsen. En verder een golfbaan, met de aanleg waarvan in april volgend jaar wordt begonnen en die eerst 18 en later 27 holes zal hebben.

Voor de gemeente betekent een en ander dat opnieuw een toeristenbelasting kan worden geheven. Die werd in 1986 afgeschaft nadat de Hoge Raad had uitgesproken dat die belasting slechts geldt als er sprake is van overblijven 's nachts. Dat scheelde de gemeente op slag 1,5 miljoen gulden aan inkomsten, die slechts zeer ten dele werden gecompenseerd door een jaarlijkse vrijwillige bijdrage van de Efteling van 2 ton in een recreatiefonds.

De Kaatsheuvelse middenstand werd er tot nog toe volgens de burgemeester ook “0,0 wijzer” van. “De bezoekers van nu komen 's morgens hijgend aan en vertrekken 's avonds even hijgend weer. Dan hebben ze geen zin om ergens hier nog wat te gaan eten”. Een opvatting die directeur Beck bestrijdt: “De uitstroom van ons park naar de plaatselijke horeca is gigantisch groot, er is een paar kilometer verderop niet voor niks een MacDonald's gekomen.”

Ook de winkels hebben nu volgens de burgemeester nauwelijks voordeel van de Efteling. Dat gaat veranderen als er verblijfsrecreanten komen die 's avonds zelf hun potje koken en derhalve inkopen moeten doen. In het convenant tussen gemeente en de Efteling is afgesproken dat binnen het park slechts winkels komen voor de zogenoemde funshopping (het kopen van golfmateriaal, een tennisracket, een cameraatje, souvenirs en een broodje).

De Brabantse Milieufederatie is, zo vertelt A. Spierings, op een aantal punten weinig gelukkig met de nieuwe ontwikkelingen. “Aan een goed openbaar vervoer doen ze niets, integendeel ze hebben dit jaar de parkeercapaciteit uitgebreid tot 7000. De golfbaan komt, hoewel uiteindelijk iets verlegd, toch gedeeltelijk in waardevol natuurgebied te liggen. Hetzelfde geldt voor het bungalowpark. Dat is in de definitieve plannen weliswaar verplaatst, maar het gebied waar het nu terecht komt is zo mogelijk nog waardevoller dan waar het eerst was gepland. Daar zullen we zeker bezwaar tegen maken.”

Burgemeester Van Dun en Efteling-directeur Beck kennen de bezwaren. “Wie me een oplossing kan geven voor het probleem dat op piekdagen in de ochtend- en avonduren 25.000 mensen moeten worden vervoerd per openbaar vervoer, die krijgt van mij een prijs”, aldus de burgemeester. Beck: “We hebben enorm veel alternatieven besproken, onder andere die van een monorail of van een soort trolleytrams, maar uit financieel en capacitair oogpunt zijn ze onhaalbaar. Het mooiste zou zijn als de NS hier een spoorlijn en een station zouden openen.”

Van Dun heeft het volste vertrouwen in de toekomst: “Men heeft de zaken commercieel goed in de hand. In de raad van commissarissen zitten verdomd harde jongens, men investeert niet eerder dan dat men het geld er voor heeft verdiend.”

Of, tot slot een vraag aan Beck, men met de ambitieuze plannen niet bang is zijn hand te overspelen? “Juist daarom hebben we de uitbreidingen gefaseerd. Onze stelling blijft: met beide benen op de grond, vasthouden aan de basis van het sprookjespark. Ons uitgangspunt is en blijft de wereld van de illusie.”

    • Max Paumen