Tories koesteren recht en orde; Diner met Lady Thatcher heeft een bittere bijsmaak

BLACKPOOL, 7 OKT. Om 11.15 uur riep de eerste afgevaardigde om lijfstraf met het rietje. Om half twaalf riepen er verscheidene om de roe. Tien minuten later klonk het eerste “hang ze op!” En om drie minuten over twaalf gaf de minister van justitie in John Majors kabinet, Michael Howard, de law-and-order-lobby bijna alles waarom ze vroeg - maar niet dat. Hij is van zijn voorkeur voor de doodstraf teruggekomen sinds hij de Birmingham Six, de Guildford Four en een serie individuele slachtoffers van foutieve vonnissen na jaren uit de gevangenis vrijgelaten zag. Herinvoering van de strop maakt gerechtelijke dwalingen onherroepelijk.

Het waren de "bastards' op rechts die gisteren in Blackpool het gevoel van richting en visie creëerden dat John Major volgens velen zo drastisch ontbeert. Michael Howard kondigde “de meest omvattende herziening van het gerechtelijke systeem aan en etaleerde zijn voornemens voor strengere straffen, meer gevangenissen, hardere anti-terreurwetgeving en minder respect voor het recht van verdachten om tijdens het politieverhoor te zwijgen. Die beloften leverden hem een staande ovatie van de zaal en twee schouderklopjes (een keer herhaald ten behoeve van de fotografen) van premier Major zelf op. De tweede staande ovatie was voor de Thatcher-aanhanger Peter Lilley, minister van sociale zaken. Die gooide de loeiende menigte congresgangers de happen toe die ze het meest lusten: strengere maatregelen tegen fraude bij sociale uitkeringen, een eind aan uitkeringen voor steuntrekkers uit niet EG-landen en Europese "uitkeringstoeristen', strengere medische keuringen voor mensen met een invaliditeitsuitkering en herbevestiging van het voornemen om gescheiden vaders en verwekkers te achtervolgen tot ze naar volledig vermogen bijdragen in het onderhoud van hun kinderen. De "bastards' op rechts hadden al eerder laten weten dat de regering overweegt het Amerikaanse voorbeeld te volgen en bijstand te beperken voor alleenstaande moeders die, na hun eerste, meer kinderen krijgen.

Het onderwerp "law and order', gepaard aan het fenomeen van het gezin als bindmiddel voor een geordende samenleving, is bij uitstek het terrein dat de Conservatieven immer met hun reukvlag hebben gemarkeerd. Maar na veertien jaar Conservatief bewind is alleen al het aantal geregistreerde misdaden meer dan verdubbeld (tot meer dan vijf miljoen) en het aantal opgeloste voorvallen met de helft gedaald. Het probleem voor de Tories is bovendien dat de grootste stijgingen in criminaliteit juist zijn opgetreden in "hun' gebied: het platteland in Midden- en Zuid-Engeland. Achtereenvolgende ministers hebben de politie versterkt en meer geld uitgetrokken, maar de structuur van de Britse politiemacht werkt bureaucratie en gebrek aan efficiency in de hand. Nu zijn op een aantal plaatsen niet-officiële burgerwachten opgestaan en de topman van Engelands grootste elektronica-keten, Dixons, heeft de regering verweten dat winkeliers wel gedwongen worden het recht in eigen hand te nemen, omdat de politie niets doet.

En om het allemaal nog erger te maken: de regering dreigt nu ook de politie zelf van zich te vervreemden, omdat ze de industrieel sir Patrick Sheehy (van British American Tobacco) aanbevelingen heeft laten doen over betere efficiency bij de politie. Na Sheehy's rapport was de beer los: van hoog tot laag keerde de politie zich tegen diens voorstellen voor lagere aanvangssalarissen, beperkte dienstcontracten en beloning naar prestatie. En voor het eerst waren de politiebonden dit jaar zichtbaar vertegenwoordigd op het partijcongres van Labour. Daar greep Howards schaduw, Tony Blair, handig zijn kans door voor “hardhandige aanpak van criminelen” te pleiten, zonder daarbij voorbij te gaan aan de onderliggende oorzaken: werkloosheid, gebrek aan scholingsmogelijkheden voor jongeren, slechte behuizing en een dalende levensstandaard in huishoudens met de laagste inkomens.

Van die onderliggende oorzaken wilden Howard en Lilley gisteren niets horen. Zij predikten de verantwoordelijkheid van het individu en Howard knikte instemmend toen een circa 25-jarige "Jonge Conservatief' met politieke ambities het congres voorhield dat het “de modieuze principes van de jaren zestig zijn, waarin ouderwetse waarden als discipline en zelfbeheersing werden geridiculiseerd, waardoor we nu zijn beland in een maatschappij waarin mensen hun deur niet durven openen, vrouwen niet alleen op straat durven lopen en kinderen niet buiten kunnen spelen”. Er waren, zei de jongeman, veel armere mensen in de jaren dertig “en toen kon je de keukendeur nog wel open laten”.

De zaal kon hem wel opeten en toen het vrouwelijke slachtoffer van een verkrachting, net als op een eerdere partijconferentie, daaraan een pleidooi toevoegde voor meer consideratie met slachtoffers en minder met daders, kon minister Howard de bal in open doel trappen. “Het succes van ons strafrechtelijk beleid zal voortaan niet meer afgelezen worden aan een daling in het aantal gevangenen” en “wij moeten dit uitschot van de straat houden”, waren uitspraken die de conferentie deden vergeten dat hij de lijfstraffen niet noemde. Samen met de minister voor sociale zaken maakte Howard de dag van gisteren tot één grote advertentie voor het rechtse denken in de Conservatieve Partij.

De hoeders van Thatchers erfenis sloofden zich uit zich aan te sluiten bij de loyaliteitsbetuigingen aan de prime minister. Die houdt morgen zijn toespraak, aan het eind van een conferentie die gedeeltelijk verzuurd is door het publiek worden van Thatchers opvattingen over haar opvolger: een intellectueel lichtgewicht, iemand die met alle winden meewaait en een man die als minister van financiën al niet tegen zijn taak was opgewassen. De partijtop is bitter teleurgesteld over het uitlekken van deze passages uit haar memoires. Het diner dat ze de ex-premier gisteravond had willen aanbieden als zoenoffer, is wel doorgegaan, maar de atmosfeer van verzoening ontbrak. De poging tot overbruggen van de openlijke verdeeldheid tussen de twee leiders, vanmorgen op het podium, kan na alles wat er is voorgevallen niet anders meer dan vals lijken - alle loyaliteitsbetuigingen ten spijt.

    • Hieke Jippes