Somalië roept in VS trauma Vietnam-debâcle op

De Amerikaanse inmenging in Somalië roept bij het Amerikaanse publiek steeds meer boze herinneringen op aan Iran of Vietnam. Tweederde van de Amerikanen willen er onmiddellijk weg. Maar een mislukking van de in oorsprong humanitaire operatie in Somalië zou ook andere VN-operaties elders in de wereld in gevaar brengen. Bovendien kan Clinton als president en gewantrouwd anti-Vietnamveteraan niet meteen bezwijken onder de aanval van een obscure krijgsheer in de Hoorn van Afrika.

Tussen de brokstukken van drie neergeschoten Amerikaanse Blackhawk helikopters in Mogadishu ligt ook het gedachtengoed voor een Nieuwe Wereldorde. Vredeshandhaving door 's werelds enige overgebleven supermacht blijkt daar niet zo gemakkelijk te gaan als bij de Golfoorlog, toen Bush het idee tot een Nieuwe Wereldorde opvatte. In de drukke straten van een tropische stad, waar iedere burger een mitrailleur of granaat onder de kaftan kan verbergen, is het moeilijker vechten dan in de woestijn. De stafofficieren in het Pentagon hebben weinig op met de stadsguerrilla, die zich ontwikkelt.

De amateurvideobeelden van een gegijzelde Amerikaanse piloot en de opnamen van Somaliërs die triomfantelijk lijken van Amerikaanse soldaten door de straat slepen, herinneren aan andere vernederingen van Amerikanen, in Iran, in Vietnam. Alle oude symbolen komen naar boven. Volgens een opiniepeiling wil twee derde van de Amerikanen onmiddellijke terugtrekking, ook als er een nieuwe hongersnood zou ontstaan.

De mislukking in Somalië brengt ook andere vredesoperaties in gevaar. Ontmoedigd door de bloedige escalatie in Mogadishu vragen steeds meer Amerikaanse Congresleden zich af wat Amerikaanse troepen te zoeken hebben in Bosnië, als daar een vredesakkoord moet worden afgedwongen. Ook president Clinton heeft voorlopig genoeg van gevaarlijke operaties.

In Somalië wreekt zich ook de overmoed van de Verenigde Naties en speciaal van de secretaris-generaal Boutros Boutros Ghali, die zich opperbevelhebber waande van de strijdkrachten in Somalië. Hij behandelde Amerika niet als supermacht maar als een van de vele deelnemers, hoewel de Amerikaanse troepen de kern van de operatie vormen.

De in een geïsoleerde omgeving werkende Boutros Ghali hoeft niet aan de kiezers uit te leggen waarom er soldaten sneuvelen. Hij beval de Amerikanen om de Somaliërs te ontwapenen, maar dat bleek niet zo gemakkelijk uitvoerbaar. Clinton liet zich in een idealistische bui door de Verenigde Naties tot het maagdelijke terrein van natievorming verleiden, nadat de meeste Amerikaanse troepen al waren teruggetrokken. De Amerikaanse commandant in Somalië zette een prijs van 25.000 op het hoofd van Aideed. Met de talloze zoekoperaties, waarbij ook veel onschuldige omstanders sneuvelden, begonnen de Verenigde Naties steeds meer te lijken op een van de vele clans van Somalië.

Het samengestelde VN-commando bleek niet goed te functioneren met de magere staf en beperkte voorzieningen in het New Yorkse hoofdkwartier. Vandaar dat Amerika voortaan geen troepen meer onder commando zal stellen van de Verenigde Naties. De Amerikanen konden ook niet rekenen op de collega's uit Maleisië of Pakistan, die niet op snelle operaties zijn getraind. De door VN-ambassadeur Madeleine Albright geroemde “strijdkrachtvermenigvuldiger” van multilaterale samenwerking werkt vaak niet, omdat niet alle strijdkrachten evenveel waard zijn. Vooral Amerikaanse strijdkrachten vormen een aantrekkelijk doelwit voor kwaadwillende terroristen, die met een spectaculaire daad de tegen een Amerikaan de wereld op stelten kunnen zetten. Dat ondervond ook president Reagan, die in 1983 zijn mariniers uit Libanon terugtrok nadat er 325 door een terreurdaad in het kamp waren gesneuveld. De Libanezen moesten het verder zelf maar uitzoeken, was zijn conclusie.

Ook de terreur van krijgsheer Mohamed Aideed heeft succes gehad. President Clinton wil omstreeks april opstappen uit Somalië, maar dat moet dan wel op eervolle wijze gebeuren. Beide doelstellingen zijn in strijd met elkaar, zeker omdat hij onvoldoende strijdkrachten ter plekke heeft voor doorslaggevende actie tegen Aideed. Het lijkt ook weinig zinvol om de strijdkrachten daar uit te breiden. Amerika heeft te weinig belangen in Somalië om daar grote militaire inspanningen te verrichten. Bovendien sneuvelen er in een stedelijke omgeving veel onschuldigen bij zware militaire acties. Maar als president en zeker als als gewantrouwd anti-Vietnamveteraan kan Clinton niet meteen bezwijken onder de aanval van de eerste de beste krijgsheer. “We willen onze rol daar eervol beëindigen maar we willen geen terugkeer zien naar de absolute chaos en verschrikkelijke misère die eerder bestond”, zei hij gisteren.

Clinton trekt zich dus niet abrupt terug zoals Reagan indertijd uit Libanon vertrok maar kiest evenmin een andere overtuigende oplossing. Gisteren stuurde hij vijfhonderd man. Er zijn al zeshonderdvijftig man troepen onderweg met pantservoertuigen en zware tanks, die beter dan de Humvee's tegen het zwaarbewapend straatrumoer zijn opgewassen. De Amerikaan Robert Oakly wordt VN-gezant in Somalië. En er wordt weer indirect contact gezocht met Aideed de schurk, op wiens hoofd de prijs van vijfentwintigduizend dollar staat. Zelfs voormalig president Carter zal als tussenpersoon fungeren. Stafleden van Aideed hadden hem eerder tevergeefs benaderd. Half bewapenen en half onderhandelen. Aideed kan dus tevreden zijn.

Voor president Clinton is duidelijk geworden dat hij niet langer buitenlands beleid kan voeren op de automatische piloot van zijn medewerkers of van de Verenigde Naties. Hij moet nu zelf beslissen en optreden. Zijn driedaagse reis naar Californië voor de presentatie van zijn plan tot hervorming van de gezondheidszorg moeten afbreken. Zijn vice-president Albert Gore moet hem bij andere afspraken voor binnenlandse zaken tijdelijk vervangen.

De heftige reacties in Washington bewijzen dat de nederlaag in Vietnam nog steeds leeft. Vergelijkingen werden gemaakt met het Tet-offensief.

Een groep van 64 Republikeinen heeft al onmiddellijke terugtrekking geëist. “De mensen die met lijken sleuren, zien er niet erg hongerig uit”, zei Senator Phil Gramm. De leiders van de Senaat hebben voorlopig een rechtstreekse confrontatie voorkomen. De enige die gisteren in Washington koel reageerde, was de Democratische defensiespecialist Senator Sam Nunn, die het gevaar zag van het succes van Aideed. “We moeten geen signaal sturen dat de tegenstanders aanmoedigt om onze troepen elders aan te vallen en om televisiecamera's uit te nodigen in de hoop om ons tot vertrekken te dwingen”, zei hij. Want dat is precies wat er nu gebeurt.