Sabena moet noodsprongen maken om te overleven

BRUSSEL, 7 OKT. De Waalse socialist Guy Coëme, minister van verkeer in het nationale kabinet van België, weet dat successen niet zomaar uit de lucht komen vallen. Overwinningen vergen doorzettingsvermogen, incasseringsvermogen, volharding. “Il avait glissé, grimpé, roulé, cherché, marché, persévéré, voilà tout. (Tel est le) secret de tous les triomphes”, citeerde hij met gevoel voor dramatiek Victor Hugo.

Dat gebeurde vorig jaar april, op een feestelijke persbijeenkomst in Brussel waar president-directeur Bernard Attali van Air France en zijn collega Pierre Godfroid van Sabena het samenwerkingsakkoord tussen beide luchtvaartmaatschappijen wereldkundig maakten. Dank zij een financiële injectie van de Belgische overheid van 9 miljard frank en één van 6 miljard frank van Air France en een aantal Belgische "institutionelen' werd de nationale luchtvaartmaatschappij van België van de ondergang gered.

“Een nieuwe start voor Sabena”, werd op een groot diascherm geprojecteerd. En in de persmap werden alleen maar stijgende winstprognoses vermeld voor de tot een "gewone' onderneming omgevormde Sabena, met de Belgische overheid (61,8 procent) en Air France (37,5 procent) als belangrijkste aandeelhouders.

Maar de droomvlucht met Air France - nadat de afgelopen jaren gesprekken met KLM om binnenlands communautaire redenen in België afkaatsten - heeft niet lang geduurd. Net als de andere Europese luchtvaartmaatschappijen is Sabena in grote moeilijkheden gekomen door de recessie. Voor de Belgische maatschappij zorgen de moeilijkheden in Zaïre daarbij nog eens voor een extra klap.

Anderhalf jaar na de verbintenis met Air France zit Sabena dan ook niet op een almaar meer winstgevende koers, maar moet voor dit jaar worden gerekend op een fors verlies, volgens sommige berichten mogelijk oplopend tot 6 miljard frank. Sabena heeft al te kennen gegeven op zoek te moeten naar nieuwe kapitaalverstrekkers, bijvoorbeeld in het Verre Oosten. En in het kader van een diepsnijdend overlevingsplan, overweegt de maatschappij nu zelfs om haar piloten onder buitenlandse vlag te laten vliegen, zo werd deze week bekend.

In plaats van zijn zegeningen te kunnen tellen, heeft topman Godfroid het voortbestaan van Sabena moeten koppelen aan de realisering van een omvangrijke bezuinigingsoperatie, die de komende twee jaar zo'n 5,5 miljard gulden moet opleveren. Er wordt niet alleen gesneden in het bedrijf zelf, ook van het personeel worden pijnlijke offers gevraagd in de vorm van loonsverlagingen. De hoogste inkomenscategorieën krijgen voortaan maandelijks tot 17 procent minder salaris, de laagste gaan er per maand 2,5 procent op achteruit. In augustus sloot Sabena daarover een akkoord met de vakbonden.

Met de nieuwste "denkpiste' begeeft Sabena zich op “politiek gevoelig terrein”, zoals een woordvoerder gisteren terecht opmerkte, om de terughoudendheid van de maatschappij te verklaren om nu al nadere uitleg te geven over de mogelijke "uitvlag'-operatie. België loopt zich momenteel warm voor een ingrijpend debat over de sociale zekerheid, de concurrentiekracht van het bedrijfsleven en het scheppen van nieuwe banen door het verminderen van de loonkosten, dat moet uitmonden in een "historisch' Sociaal Pact. Juist deze week komen de eerste signalen naar buiten van groeiende onenigheid tussen werknemers en werkgevers.

Sommige waarnemers zeggen dat de slimme Godfroid van de omstandigheden gebruik heeft gemaakt om de regering onder druk te zetten om voor wat betreft Sabena alvast een voorschot te nemen bij het verlagen van de loonkosten, in concreto het verminderen van de werkgeversbijdrage aan de sociale zekerheid. Het publiekelijk ventileren van de mogelijkheid piloten "uit te vlaggen' zou meer moeten worden opgevat als een waarschuwing of dringend verzoek aan de regering, dan als een serieuze optie.

Wel staat vast dat de plannen van Sabena, hoe embryonaal ook, de discussie over het stelsel van sociale zekerheid een extra dimensie geven. Als meer bedrijven op zoek gaan naar vluchtwegen om te ontkomen aan de relatief hoge sociale lasten in Belgie, wordt de basis aan het stelsel ontnomen en zakt de sociale zekerheid vanzelf in elkaar.

Die inzet verklaart de felheid waarmee in de Belgische media wordt gereageerd op het voornemen van Sabena. De Standaard spreekt van een “truuk”: “Dat een door de overheid gecontroleerd bedrijf die zou durven toepassen, is totaal onaanvaardbaar, zelfs immoreel”. De Financieel Ekonomische Tijd stelt onder het kopje 'Grotesk' dat niet alleen bij Sabena, maar “overal, zonder uitzondering, moeten de drukkende lasten op arbeid omlaag”. En, waarschuwt de krant het kabinet, dat kan alleen maar als de uitgaven van de sociale zekerheid verlaagd worden.