Relatie tussen Parijse heren moeizamer; China stelt cohabitatie op de proef

PARIJS, 7 OKT. De oudere heren in Peking hebben de oudere heren in Parijs aan het schrikken gemaakt. De Chinese kernproef van dinsdag heeft de politieke nazomer in Frankrijk in veranderlijk weer doen omslaan. Parijs maakte gisteren de hele dag geluiden van voorzichtigheid die er op duidden dat het moeite kost de vreedzame coëxistentie tussen president Mitterrand en premier Balladur te laten voortduren.

Na uren zoeken naar compromis-teksten publiceerde het leidende duo gisteren tegen het middaguur een gezamenlijk communiqué waarin Frankrijk vooral ruimte leek te scheppen. Geen enthousiasme natuurlijk voor de eenzijdige Chinese stap. Per slot van rekening was het Frankrijk dat in april 1992 aan westelijke kant het initiatief nam de kernproeven te staken, nadat de Sovjet-Unie in oktober 1991 die proeven had stopgezet. De VS en Groot-Brittannië volgden pas later.

Peking zweeg, tot de proef van dinsdag. Niets was logischer geweest dan een ferme veroordeling door Parijs. Zoals Clinton ook had gezegd, noodzakelijke maatregelen ter eventuele hervatting van de proeven te laten nemen. Maar in Frankrijk bestuurt geen eenvoudige regering-Mitterrand meer, zoals in 1992.

De gaullisten, die nu de belangrijkste coalitie-partners zijn, voelen veel voor een ferm antwoord. Om meer dan één reden. Vandaar dat de president in eigen persoon de sfeer van “nieuwe situatie, bestuderen, niet overhaasten” doorbrak en gisteravond in het tv-journaal verscheen en meedeelde dat hij geen voorstander is van hervatting van de Franse kernproeven. Twee Oostenrijkse kranten vielen met hun neus in de boter en kregen hetzelfde nieuws cadeau: de president doet hun land vanmiddag aan en moest toch wat zeggen: “Ik meen dat we rustig moeten blijven. Ik ben, in de huidige omstandigheden, uitgaande van de gegevens waarover ik beschik, geen voorstander van hervatting”, aldus de president. “Begrijp me goed, als andere landen dan China ook weer proeven gaan doen, dan zou Frankrijk gedwongen worden - om haar defensietrots in stand te houden - zelf weer proeven te gaan ondernemen, maar wij zullen er niet mee beginnen.”

Heldere taal, maar ook weer niet roekeloos. Het was meer het feit dat hij zich even boven het gewoel van vaagheden debiterende ministers uitwerkte dat de aandacht trok. Wat hij zei, week niet af van zijn eigen lijn, noch van het compromis dat eerder op de dag samen met Balladur werd uitgegeven.

Waarom doen al deze finesses er toe? Omdat Frankrijk en misschien de rest van de wereld zich afvraagt wie het buitenlandse- en defensiebeleid hier vormt. De president claimt het laatste woord. Maar de minister-president van tegengestelde politieke kleur weet zich gesterkt door een massale kiezersuitspraak die de socialisten naar de wachtkamer heeft verdreven. Vandaar het touwtrekken.

Het spel is des te lastiger voor alle betrokkenen omdat Balladur weliswaar de kiezers, de opiniepeilingen en een ruime meerderheid in de Nationale Assemblée achter zich heeft, maar als politieke chef nog steeds de burgemeester van Parijs, Jacques Chirac, heeft. Die wil in 1995 eindelijk president worden en zijn partijapparaat is tot nu toe gecommitteerd hem in het Elysée te brengen.

Ieder thema dat de bedreigende ster van partijgenoot Balladur en de beleefd-hartelijke samenwerking tussen de premier en de 'chef d'état' kan dwarsbomen, dient Chiracs uiteindelijk doel.

Zo ook de kwestie van de kernproeven. Mitterrand is een verklaard tegenstander. Balladur heeft deze week een rapport van een door hem zelf benoemde commissie van hoge deskundigen op zijn bureau gekregen over de Franse nucleaire politiek. Het rapport is staatsgeheim, maar de samenstelling van de commissie is zodanig dat aangenomen wordt dat men in meerderheid de noodzaak van hervatting voorrekent, wil Frankrijk over een paar jaar niet blijven zitten met een verouderd kernwapenarsenaal. Tegen de tijd dat allerlei opdringende kernwapenlanden uit de derde wereld tot onthouding moeten worden gemaand, kan Frankrijk zich geen test met nieuwe systemen meer veroorloven.

De regerende RPR is toch al niet gecharmeerd van de zachte lijn, en de Chirac-clan ziet in dit thema een nieuwe kans Balladur te testen op zijn stevigheid èn onderworpenheid aan de eigen baas.

Juist dezer dagen komt daar, ongetwijfeld niet toevallig, het nieuws bij over de hernieuwde spanning tussen president en regering over de voorgenomen hervorming van de grondwet om de stroom immigranten in te dammen. Oficieel: om de grondwet in overeenstemming te brengen met de akkoorden van Schengen en Dublin. Ook in die gevoelige kwestie met politiek-symbolische lading heeft Mitterrand eventjes laten zien dat hij nog meedoet. Zo mogelijk nog lijnrechter tegen de politiek van de regering-Balladur in, zou hij de ontwerptekst hebben teruggestuurd, vergezeld van een schets die wel zijn goedkeuring wegdraagt. Daarin staat dat asielzoekers die in een ander Schengen-land al zijn afgewezen, het grondwettelijk recht hebben hun zaak alsnog in Frankrijk beoordeeld te krijgen. Een humaan standpunt, dat Mitterrand en links Frankrijk in het algemeen dierbaar is, maar het tegendeel van wat in Schengen op dit punt is afgesproken.

De laatste bron van politieke spanning, die de vriendelijke cohabitatie onder druk zet, is verrassenderwijs de Nationale Assemblée, en in het bijzonder haar voorzitter Philippe Séguin. Deze 50-jarige historicus, nationalist, anti-Europeaan en voorvechter van een vrijere economische politiek, doet alles wat hij kan om een zelfbewust parlement in de cohabitatie te laten stoken. Vanmiddag ontvangt de Assemblée op eigen uitnodiging de koning van Spanje. De president serveerde hem ontbijt op het Elysée, alvorens naar Wenen te vertrekken. Juan Carlos zou vervolgens het parlement toespreken. Hetgeen de regering danig in verlegenheid brengt. Drie centra van buitenlandse politiek is zelfs voor een groot land wat veel.