Ondanks dierproeven dodelijk experiment met hepatitis-medicijn

Een behandeling met het anti-virale middel Fialuridine heeft onlangs tot de dood geleid bij 5 van 15 patiënten, die bij wijze van experiment met dit nieuwe geneesmiddel behandeld werden.

De 15 patiënten leden allen aan een chronische leverinfectie (hepatitis) door het Hepatitis-B virus, maar hadden verder geen klachten. Zo'n infectie leidt echter op den duur nogal eens tot een ernstige leverfunctiestoornis en dat wil men natuurlijk graag voorkomen. Fialuridine, voluit fluoro-iodo-arabinofuranosyl-uracil (FIAU), zou zo'n leverfunctiestoornis kunnen tegengaan. Het middel bindt zich aan Hepatitis-B virusdeeltjes die in het DNA van de patiënten zijn binnengedrongen en zorgt er zo voor dat het virus zich niet kan vermeerderen. FIAU was eerst getest op proefdieren (honden) en toen daar geen verontrustende bijwerkingen waren opgetreden werd het door de Amerikaanse Food and Drug Administration goedgekeurd voor experimenteel gebruik bij menselijke vrijwilligers.

Een aanwijzing dat er iets mis was met FIAU dook vorig jaar al op bij de eerste 24 hepatitis-patiënten die met het middel werden behandeld. Eén van de patiënten kreeg een ernstige perifere zenuwaandoening. Dat was echter een vroegere alcoholist en omdat de overige patiënten geen klachten hadden werd geconcludeerd dat dit niets met het medicijn te maken had.

Dit jaar werd het onderzoek voortgezet met 15 patiënten (deels dezelfde als het jaar daarvoor). Begin juni, na enkele maanden behandeling, ontwikkelden 2 van de vrijwilligers een zenuwaandoening, net als die van de ex-alcoholist uit het eerste experiment. Daarna ging hun toestand snel achteruit: halverwege de maand moesten ze opgenomen worden wegens een ernstige leververgiftiging, die niets met de al bestaande hepatitis te doen had. Het experiment werd toen stopgezet.

Het kwaad bleek echter al geschied. Steeds meer patiënten werden ziek. Er was geen behandeling voor. Door FIAU waren de levers, nieren en zenuwen van deze mensen ernstig beschadigd, zo ernstig dat bij 3 patiënten een levertransplantatie onomkoombaar bleek. Tenslotte stierven zelfs 5 patiënten en de overige 10 moeten maar afwachten of dat ook hen zal overkomen.

Hoe dit heeft kunnen gebeuren is een raadsel. Vermoedelijk is het zo dat de mens een enzym mist dat honden wel hebben. Met dat enzym hebben de honden FIAU onschadelijk gemaakt. Bij de mens zou het middel zulke hoge concentraties bereikt hebben dat het zich ook aan het DNA in de mitochondria (de energiecentrales van de cel) heeft kunnen binden, wat tot onherstelbare beschadigingen geleid heeft.

De manier waarop deze dramatische gebeurtenis zich heeft kunnen voltrekken stelt de onderzoeksmethoden naar nieuwe medicijnen ter discussie. Het is duidelijk dat je, zelfs als er bij proefdieren geen bijwerkingen zijn, er nooit zeker van kunt zijn dat een nieuw geneesmiddel ook voor de mens onschadelijk is. Voortaan moet men duidelijk voorzichtiger zijn: de conclusie dat het aan het vroegere drinken zal liggen is whishfull thinking.

    • Bart Meijer van Putten
    • The Lancet 1993