Minister Kooijmans twijfelt over uitbreiding van Navo naar oosten

DEN HAAG, 7 OKT. Na de recente ontwikkelingen in Moskou en na de verkiezingswinst van oud-communisten in Polen is voor minister Kooijmans (buitenlandse zaken) een eventueel NAVO-lidmaatschap van Middeneuropese landen als Polen, Tsjechië, Slowakije en Hongarije duidelijk minder waarschijnlijk geworden. Dat blijkt uit een rede, die hij gisteren hield voor de stichtingsraad van het wetenschappelijk instituut van het CDA.

De vorige Poolse regering wilde, evenals die van de drie andere landen, lid van de NAVO worden, waarbij uitspraken van de Russische president Jeltsin, gedaan in Warschau en Praag, als het groene licht van Moskou werden aangemerkt. Inmiddels zijn, aldus Kooijmans gisteren, “ook andere geluiden van de zijde van de Russische regering te beluisteren - onlangs nog van Jeltsin zelf - waarin wordt benadrukt vooral geen nieuwe scheidslijnen in Europa te trekken, die aanleiding zouden kunnen vormen voor nieuwe spanningen”. Daarnaast is de positie van de nieuwe Poolse regering onduidelijk.

Enkele weken geleden nog, bij de presentatie van zijn begroting, sloot minister Kooijmans niet uit dat de vier landen eerst wel eens lid van de NAVO zouden kunnen worden en vervolgens van de Europese Gemeenschap. Tot dan toe werd steeds uitgegaan van de omgekeerde volgorde, die Kooijmans “de koninklijke weg” noemde. In zijn rede gisteren viel hij op die weg als meest waarschijnlijke terug. Via associatie en naderhand lidmaatschap van de EG ontstaat automatisch een relatie met de Westeuropese Unie, waarbinnen de regel geldt van: een aanval op één is een aanval op allen.

Voorkomen moet ook worden, aldus Kooijmans in zijn rede, dat de overige landen in Midden- en Oost-Europa, nog afgezien van Rusland, zich geïsoleerd of zelfs bedreigd zouden voelen door toetreding tot de NAVO van de vier het dichtst bij West-Europa liggende Middeneuropese landen.

Kooijmans wil in dit verband de rol van de Noordatlantische Samenwerkingsraad, waarin NAVO-landen en voormalige Warschaupactlanden zitten, versterken. “De NASR biedt reeds een flexibel kader voor politiek overleg en allerhande vormen van praktische samenwerking.”