Luchtvaartmaatschappijen botsen over keus van Amerikaanse partner; KLM-topman Bouw: gesprekken hoopvol maar ""buitengewoon moeilijk''

LONDEN, 7 OKT. Operatie Alcazar nadert haar apotheose. Het ambitieuze fusieproject van de vier Europese luchtvaartmaatschappijen KLM, SAS, Swissair en Austrian Airlines is in de kritieke fase aangeland. Het ontstaan van een Europese luchtvaartreus uit dit kwartet hangt nog op één heikel punt: de keuze van de Amerikaanse partner. Als de vier maatschappijen het de komende dagen niet eens worden over hun voorkeur voor Delta, waarmee Swissair nauwe banden onderhoudt, of KLM-partner Northwest achten ingewijden de kans groot dat de alliantie alsnog stukloopt.

Topmensen van de bij Alcazar betrokken luchtvaartmaatschappijen ontmoetten elkaar de afgelopen twee dagen in Londen op een congres over de toekomstige regulering van de internationale luchtvaart. In de wandelgangen van het Portman Hotel in de Britse hoofdstad viel uit de monden van velen - die allen nadrukkelijk anoniem wilden blijven - op te maken dat de beoogde partners op alle andere punten tot overeenstemming zijn gekomen. De onderlinge waardebepaling, de lokatie van het hoofdkantoor en de keuze van de president van de nieuwe Europese luchtvaartalliantie vormen geen probleem meer. “Daar komen we wel uit”, zei een hoge KLM-functionaris gisteren in Londen. “Alles draait nu nog om de vraag: hoe sterk willen we straks in de VS zijn”.

Als het probleem van de Amerikaanse partner is opgelost kunnen de KLM, SAS, Swissair en Austrian (dat nog steeds flirt met Lufthansa) zich eindelijk zetten aan de sinds medio april uitgestelde ondertekening van een memorandum of understanding. Daarin moeten de uitgangspunten voor de beoogde samenwerking van het kwartet zijn vastgelegd. Pas daarna kunnen de formele onderhandelingen tussen de directies van de maatschappijen beginnen. De vier luchtvaartmaatschappijen hopen volgend voorjaar hun eerste vormen van samenwerking in praktijk te brengen.

KLM-president P. Bouw was een van de gastsprekers op het luchtvaartcongres. Hij sprak ten overstaan van een bijna 200-koppig gezelschap ruim een half uur over Europese luchtvaartallianties en cross-border ownership. In zijn uiteenzetting ontbrak opmerkelijk genoeg het woord Alcazar. Ook na afloop wenste de KLM-topman niet op de stand van zaken van de gesprekken in te gaan. Hij meldde alleen “erg hoopvol” te zijn, maar typeerde het project van de vier luchtvaartmaatschappijen nog steeds als “buitengewoon moeilijk”.

Er is Bouw en de zijnen veel aan gelegen dat Northwest uiteindelijk de Amerikaanse tak van Alcazar vormt. De KLM stak sinds 1989 in ruil voor een belang van 20 procent de afgelopen jaren honderden miljoenen dollars in de zieltogende maatschappij. De investering - die eerder dit jaar in één keer werd afgeschreven - begint nu eindelijk iets op te leveren. De routes waarop Northwest en de KLM gezamenlijk opereren boekten deze zomer hoopvolle resultaten.

De kans dat de keus op Northwest valt is objectief bekeken logisch. De samenwerking tussen Northwest en de KLM heeft vorig jaar van de Amerikaanse regering anti-trust immuniteit gekregen. Volgens de wetgeving in de VS heeft deze combinatie geen monopoliepositie op de transatlantische en Noordamerikaanse markt. Bouw onderstreepte het belang daarvan nog eens: “Wij zijn zeer gelukkig dat, gegeven de omvang van de KLM en Northwest, de samenwerking is uitgesloten van de anti-trust wetgeving.” Verder zou een alliantie van de vier Europese luchtvaartmaatschappijen met Northwest kunnen profiteren van het open skies-verdrag dat Nederland vorige zomer met de VS sloot. Dat liberale luchtvaartverdrag geeft maatschappijen uit beide landen vrijelijk toegang tot elkaars luchthavens en kan het Alcazar-kwartet veel voordeel opleveren. Northwest wil zelf ook graag. De maatschappij uit Minneapolis heeft in gesprekken met de vier Europese maatschappijen laten weten bereid te zijn zich volledig te richten naar de wensen van Alcazar.

Maar hoe helder en duidelijk de voordelen van een keuze voor Northwest ook op tafel liggen, de lobby van KLM om haar Amerikaanse partner in de alliantie te krijgen is voorlopig stilgelegd. Voordat de knoop wordt doorgehakt mag Delta - met United en American behorend tot de top drie van de luchtvaartmaatschappijen in de VS - nog eenmaal tonen wat zij de Europese alliantie te bieden heeft. Delta, dat via een wederzijds belang van vijf procent in elkaars aandelenkapitaal nauwe banden onderhoudt met Swissair, mist de voordelen die Northwest de vier maatschappijen kan bieden. De maatschappij is naar alle waarschijnlijkheid veel te groot om ooit in combinatie met KLM, SAS, Swissair en Austrian anti-trust immuniteit te krijgen van de VS-regering. Bovendien bestaat er tussen Zwitserland en de VS geen open skies-verdrag.

Toch is er Swissair veel aan gelegen Delta in Alcazar te krijgen. Een belangrijke reden daarvoor ligt in de afkeer van de Zwitsers voor banden met het zwaar verlieslijdende Northwest dat een voor Swissair onacceptabel groot negatief eigen vermogen van een miljard dollar heeft. Swissair en Delta doen vandaag en morgen een ultieme poging om hun samenwerking alsnog geschikt te maken voor Alcazar. In Atlanta praten de twee maatschappijen met elkaar in het bijzijn van de SAS-top. KLM is uitgesloten van dit gesprek. De mening van de Nederlanders is immers duidelijk. Zij hebben hun troef op tafel gelegd en wachten af.