Jeltsin wil snel ook regionale verkiezingen

MOSKOU, 7 OKT. President Jeltsin wil in december verkiezingen houden voor gemeenteraden en regionale parlementen, naast de al eerder aangekondigde verkiezingen voor een nieuw federaal parlement. De Russische president zei dit gisteren in een rede voor de televisie.

Jeltsin meent dat de sovjets (regionale en lokale parlementen) “directe verantwoordelijkheid” dragen voor de escalatie van de machtsstrijd in Moskou. Direct nadat Jeltsin op 21 september het Russische parlement had ontbonden, koos de meerderheid van de sovjets partij voor het parlement, terwijl een meerderheid van de regionale bestuurders de president leek te steunen. De machtsstrijd ontaardde dit weekeinde in een gewapende opstand, die maandag door regeringsgetrouwe troepen werd neergeslagen.

“Ik geloof dat de sovjets nu een eervolle en dappere beslissing moeten nemen om zich te ontbinden en dan vreedzaam uiteen moeten gaan, zonder verdere schokken en schandalen”, zo zei Jeltsin. Hij zei de districts- en regio-bestuurders al opdracht te hebben gegeven de afgevaardigden een compensatie te geven nu zij hun baan verliezen. De verkiezingen voor nieuwe lokale organen moeten volgens Jeltsin worden gehouden op 12 december, de dag waarop ook een nieuw Russisch parlement wordt gekozen. Over de verkiezingen voor zijn eigen ambt, door hem eerder aangekondigd voor 12 juni, zei de president niets.

Vanuit Ruslands 88 regio's en republieken is nog niet gereageerd. Wel meldde het persbureau Interfax dat Jeltsins adviseur voor betrekkingen met de regio's, Sergej Sjachrai, overweegt af te treden. Dit bericht is niet bevestigd. Sjachrai heeft de ambitie zelf ooit president te worden.

De televisietoespraak was de eerste keer dat Jeltsin zijn gezicht liet zien sinds de gewapende strijd van zondag en maandag. Hij sprak van een “gewapende muiterij, gepland en voorbereid door de leiders van de voormalige Opperste Sovjet, de voormalige vice-president en de leiders van een aantal partijen en organisaties”. De voornaamste les die hij uit de gebeurtenissen wilde trekken is dat “democratie geloofwaardig moet worden verdedigd. De staat moet geweld gebruiken als een dreiging van geweld of een bedreiging voor het leven van de burgers opdoemt. Zonder dat is er geen democratie”.

Jeltsin kondigde aan dat de deelnemers aan de ernstige ordeverstoringen van zondag en maandag zo hard zullen worden gestraft als de wet toelaat. “Er zal geen clementie meer zijn met communo-fascisme in Rusland.”

De toespraak kwam aan het eind van twee dagen die de president heeft gebruikt om zijn politieke tegenstanders hard aan te pakken. De president van het Constitutionele Hof, dat na Jeltsins ontbinding van het parlement bepaalde dat er voldoende gronden waren een afzettingsprocedure tegen hem te beginnen, trad onder druk van het Kremlin af.

Pag.4: Leger schiet in Moskou bij overtreding van het uitgaansverbod

De procureur-generaal, die afgelopen zomer in de machtsstrijd herhaaldelijk de zijde van het parlement koos, werd ontslagen, net als twee regionale leiders. De radicaalste oppositiepartijen werden verboden. Het leger daarentegen kreeg gisteren toegezegd dat er een 'nieuwe militaire doctrine' zal worden ontworpen.

Jeltsin stelde ook perscensuur in, maar die maatregel werd gisteren herroepen. Wel deed hij een beroep op de journalisten “een gevoel van burgerplicht te tonen”. “Passies zijn nog niet tot rust gekomen. Onvoorzichtige en onverantwoordelijke woorden zouden ze weer kunnen doen opvlammen.” In Washington heeft president Clintons speciale adviseur voor de voormalige Sovjet-Unie, Strobe Talbott, bekendgemaakt dat de Amerikaanse regering haar bezorgdheid had uitgesproken over de censuur.

Ondanks het opheffen van de censuur zijn de drie belangrijkste oppositiekranten nog steeds verboden. De voormalige spreekbuis van het parlement, Rossijskaja Gazeta, is wel weer verschenen, maar dan als officieel orgaan van de ministerraad en onder een nieuwe hoofdredacteur. Een journalist meldde desgevraagd dat zijn nieuwe chef op de redactie is vergezeld van gewapende lijfwachten.

Op straat in Moskou lijkt de rust weergekeerd. De meeste troepen zijn bij het Witte Huis verdwenen, al is meegedeeld dat zij zeker nog tot zondag elders in de stad verblijven. Tussen elf uur 's avonds en vijf uur 's morgens geldt een avondklok, die scherp wordt gecontroleerd. Afgelopen nacht werden volgens het ministerie van binnenlandse zaken 3522 mensen korte of langere tijd vastgehouden. Bij confrontaties met de veiligheidstroepen vielen vijf gewonden. Er waren, net als in de voorgaande nachten, incidenteel schotenwisselingen hoorbaar. Volgens het persbureau Interfax zijn bij dergelijke incidenten in de nacht van dinsdag op woensdag zeven mensen om het leven gekomen, maar die informatie werd niet bevestigd.

De avondklok heeft tot gevolg dat restaurants met aangepaste openingstijden werken, nachtclubs gesloten zijn en reizigers die 's nachts aankomen op vliegvelden en treinstations tot 's morgens vroeg moeten wachten totdat zij de stad in kunnen. Reizigers die 's nachts moeten vertrekken, moeten zich voor elf uur in de stationshal vervoegen, zo heeft het ministerie van binnelandse zaken laten weten.

    • Hans Nijenhuis