Japanse verdeeldheid over oorlog en leger

TOKIO, 7 OKT. De oorlog en het leger. Twee kwesties die de Japanse politiek nog altijd diep verdelen. Het debat deze week in het parlement, dat moest gaan over de politieke hervormingen en de economie, toonde weer aan wat de onverwerktheid van het eigen verleden vermag.

Bij zijn aantreden heeft het coalitiekabinet van premier Morihiro Hosokawa gezegd dat het buitenlandse en defensiebeleid van de laatste LDP-regering wordt voortgezet. Dat zou de Liberaal-Democratische Partij (LDP) als grootste oppositiepartij tot tevredenheid moeten stemmen. Niet echt.

Eerst waren de verontschuldigende woorden van de premier over de “agressieve oorlog” haar in het verkeerde keelgat geschoten. Op de partijconventie afgelopen week kapittelden partijvoorzitter Kono en oud-minister van financiën Hashimoto daarvoor Hosokawa.

Deze week stuurde ze in het Lagerhuis haar reactionaire lid Ishihara naar de interruptiemicrofoon, die opmerkte dat de premier de dood verdiende met zijn uitspraken. “Japan voelt zich schuldig voor wat het heeft gedaan in Azië, maar het is niet nodig ons te verontschuldigen tegenover de overwinnaars als Groot-Brittannië, de Verenigde Staten, Nederland en Frankrijk.” Japan had ook geleden in de oorlog. “Velen zijn gedood door de atoombommen, maar we hebben nooit één woord van verontschuldiging gehoord”, aldus donderde hij door de microfoon.

De overwinnaars splitsten Japan een grondwet in de maag waarin staat dat Japan internationale geschillen nooit meer mag beslechten met geweld. Een tamelijke grote groep in de LDP, Ishihara voorop, wil al sinds jaar en dag deze grondwet herzien. Al even lang zijn de socialisten faliekant tegen. De oprichting van het Japanse leger, tijdens de Korea-crisis door de Amerikanen afgedwongen, noemen ze ongrondwettelijk. Of de socialistische ministers dat nog steeds vinden, wilde de LDP weten, die zelf het leger als zelfverdedigingsmacht geheel in de geest van de grondwet vindt.

Een voor een verklaarden die dat ze het leger nog steeds in strijd met de grondwet achten, maar dat ze als lid van het kabinet het standpunt van het kabinet hadden te eerbiedigen. Maar u bent volgens de grondwet als minister gehouden de grondwet te verdedigen en het leger is grondwettelijk, wierp de LDP tegen, als ging het er om wie het meest de grondwet is toegedaan.

Het hele coalitiekabinet schoot daarop de socialistische bewindslieden te hulp. Eerste kabinetssecretaris Takemura legde gisteren een verklaring af waarin hij onderscheid maakte tussen het standpunt van het kabinet en het persoonlijke standpunt van een politicus. In die laatste hoedanigheid hadden de socialistische ministers gesproken en dat was op zichzelf niet in strijd met de grondwet. Voortaan moesten ze dat er wel even bij zeggen.