Het leger kwam pas zeer laat in actie

MOSKOU, 6 OKT. Nu de tanks op de terugweg naar de kazernes, is in de Russische media een discussie op gang gekomen over de rol van het leger in het weekeinde. Het beeld is verre van volledig, maar vaststaat dat het leger pas zondagavond laat in actie is gekomen. De overwinning van Jeltsin op zijn tegenstanders lijkt een dubbeltje op zijn kant te zijn geweest.

Zondagmiddag joegen 10- tot 15.000 demonstranten een gecombineerde politie- en legermacht van vijfduizend man uiteen. Een hoge officier gaf vandaag twee redenen voor die nederlaag: de troepen hadden de opdracht gekregen niet te schieten en er was geen plan voor het geval het cordon rond het Witte Huis zou worden aangevallen.

Zondagavond vroeg trokken de demonstranten ongehinderd op naar het tv-centrum, waar zich een vuurgevecht ontwikkelde met de bewakers. Er verschenen twee pantserwagens, die een nog onopgehelderde rol speelden. Pas diep in de nacht kwamen er nog eens zes pantserwagens die de aanvallers verjoegen. Niet duidelijk is waarom dat zo lang heeft moeten duren.

Volgens de Izvestia stuurde Jeltsin zondagmiddag al een afgezant naar de Taman-tankdivisie. Deze werd echter niet het kazerneterrein opgelaten. Jeltsin had zondagmiddag de noodtoestand afgekondigd, maar minister van defensie Pavel Gratsjov deed niets om de orde te herstellen. Izvestia schrijft dat Jeltsin Gratsjov herhaaldelijk belde, maar dat de minister herhaalde dat het leger neutraal bleef. Zijn afzijdigheid wordt ook geïnterpreteerd als verkapte kritiek op het feit dat Jeltsin met de ontbinding van het parlement de grondwet had geschonden die het leger geacht wordt te beschermen.

Na het begin van de aanval op de televisietoren stuurde Gratsjov wel troepen naar het centrum van Moskou, maar die waren bedoeld om militaire gebouwen te beschermen. Volgens Izvestia gehoorzaamde Gratsjov Jeltsin pas toen deze alle verantwoordelijkheid op zich nam. In het Kremlin zou de legertop urenlang hebben vergaderd over hoe ingegrepen moest worden.

Zondagnacht verscheen vice-premier Gajdar op de televisie met een oproep aan de bevolking om Jeltsin actief te steunen door de straat op te gaan. Er verschenen inderdaad enkele duizenden mensen in de Tverskaja straat bij het Kremlin, waar zij barricades opwierpen. Onduidelijk is waarom Gajdar zijn oproep deed als het leger al had besloten in te grijpen. Mogelijk was hij van zo'n ingrijpen allerminst zeker. Maandagavond zei Gajdar dat de regering had overwogen wapens uit te delen onder de bevolking.

Onduidelijk is ook waarom het leger uiteindelijk toch in actie kwam. Een rol kan hebben gespeeld dat met de aanval op het tv-centrum de politieke strijd veranderde in een gewapende opstand. Doorslaggevend kan zijn geweest dat bij het televisiecentrum militairen - collega's dus - werden aangevallen.