Ter herinnering

DE REKENING VAN twee dagen Moskouse troebelen kan worden opgemaakt: Jeltsin heeft voor de tweede keer de krachtmeting met groepen die door nostalgie naar het verleden worden beheerst, gewonnen. De oproerlingen zitten in het gevang of zijn gesneuveld, voorzover de oppositie het gewapend verzet heeft toegejuicht is zij monddood gemaakt, de ordehandhaving heeft de grenzen van noodzakelijk geworden geweldsaanwending niet overschreden, Jeltsins eerste probleem is hoe de geloofwaardigheid van zijn liberaliseringspolitiek te handhaven. Wie met tanks het parlementsgebouw in brand schiet, heeft de schijn tegen zich, hoeveel imponerende verklaringen ook kunnen worden aangevoerd.

De verbale steun die het Westen Jeltsins operatie praktisch zonder enig voorbehoud heeft gegeven, kan nog een lastige handenbinder blijken te zijn bij het overwinnen van de crisis. Impliciet, maar daarom niet minder essentieel is immers de met die steun verbonden veronderstelling dat Jeltsin bezig is democratie en vrije markt te stichten waar kort tevoren de commando-economie heerste. De voor december aangekondigde parlementsverkiezingen moeten als het ware het alibi achteraf vormen voor Jeltsins greep naar de macht door middel van parlementsontbinding. Wat voor de Russische president zelf vooral een manoeuvre was om de zwijgende meerderheid gedurende de onvermijdelijk geworden confrontatie met de reactie koest te houden, wordt in het Westen beschouwd als de lakmoesproef waaraan de duurzaamheid van Jeltsins democratische gezindheid zal worden gemeten.

HET CONFLICT TUSSEN uitvoerende en wetgevende macht mag als zodanig de publieke opinie hebben beroerd, in werkelijkheid ging het de afgelopen weken en maanden in Moskou niet om het dogma van de scheiding der machten, slechts om de ordinaire vraag wie in Rusland de macht heeft. Het dilemma voor de overwinnaars van gisteren is dan ook dat zij om geloofwaardig te blijven perspectief moeten bieden op een wisseling van de wacht kort nadat zij de slag hebben gewonnen. Anders gezegd, de overwinningsfanfares zullen voor de duur van de campagne het politieke dispuut niet moeten overstemmen. Als het Jeltsin meezit leveren die verkiezingen hem desondanks een gehoorzame volksvertegenwoordiging op.

Meer dan tot dusver zal het Westen met de Russische werkelijkheid rekening moeten houden. Ruslands dynamiek wordt nu eenmaal niet beheerst door de randvoorwaarden van de parlementaire democratie. Achtereenvolgens Gorbatsjov en Jeltsin hebben voor het eerst die dynamiek gericht op wezenlijke samenwerking met het Westen. Dat, meer dan de precieze vormgeving van de Russische staatsinrichting, is de voornaamste reden voor de westerse steun aan Jeltsin. Iets om nu in herinnering te houden.