Krachteloze pogingen tot positieve daden

Gezelschap: Raz. Productie: De Reis 3, choreografie en toneelbeeld: Hans Tuerlings, muziek: Bert Kleijn en Jan Kuiper, costuums: Heleen Verhelst, licht: Niko van der Klugt. Gezien: 2/10 Witte Theater, IJmuiden. Toernee tot dec. Inl. 013-351178.

In 1992 begon choreograaf Hans Tuerlings met zijn gezelschap Raz aan wat een vierluik moet worden onder de titel De Reis. Het eerste deel liet zien wat er met mensen gebeurt in een wereld beheerst door oorlogsmachinerieën en machtsmechanismen. Dit seizoen wordt niet zo als te verwachten viel deel twee gecreëerd, maar deel drie, met als ondertitel Amerika als muze.

De produktie is evenals Reis 1 gebaseerd op het werk van de Franse schrijver L. F. Céline, met name op diens boek Reis naar het einde van de nacht. Bij zijn bezoek aan Amerika bleek de "American Dream' niet aan zijn verwachtingen te voldoen. Alleen de vrouwen waren in zijn ogen het bekijken waard, hoewel hun positie in de maatschappij verre van rooskleurig bleek. De voorstelling opent met een duet, begeleid door teksten van en uitgesproken door Marguerite Duras, die in een intervieuw spreekt over de dood van haar broer en hoe ellendig het met de wereld gesteld is.

Het is een subtiel duet, vol krachteloze pogingen tot positieve daden. Bewegingen worden aangezet maar vervagen in een vermoeide machteloosheid. Korte oplevingen verzanden in lethargie, de ogen kijken maar zien niet. Aan de zijkant van het toneel lichten en serie laagstaande neonreclames op. Een vrouw boent mechanisch en nutteloos steeds hetzelfde stukje vloer, drie serveerstertjes trippelen verveeld en plichtmatig rond, introduceren met routineuze gebaren personen en voeren afgestompt hun al lang niet meer vrolijke dansjes uit. Een klein meisje wordt herhaaldelijk achterna gezeten en om de oren gemept door een man en zoekt toevlucht in de armen van de boenende vrouw. Een hupse dame zoekt en vindt vertier bij de twee mannen, maar voelt zich gebruikt. Die twee mannen staan ondanks hun schijnbare vitaliteit al even verloren in het leven.

Tuerlings heeft verrassend poëtische elementen gebracht in de voorstelling, die uit abrupt afbrekende en beginnende fragmenten is opgebouwd. Flarden van stemmingen, van hoopvolle, niet ingeloste verwachtingen, van doffe berusting. Hoewel hij in een intervieuw zegt dat dans in zijn ogen toch "decoratief' blijft en een medium is dat niet bij machte is datgene over te brengen wat hij te zeggen heeft, wordt die stelling in Reis 3 onderuit gehaald: de expressiviteit die hij aan zijn altijd weer grillige, onverwachte en heel eigen bewegingstaal weet te geven is ditmaal zeer overtuigend, al wordt na zo'n veertig minuten niets wezenlijks meer toegevoegd aan de één uur durende voorstelling. De zeven vrouwelijke en twee mannelijke uitvoerenden weten Tuerlings bedoelingen trefzeker te realiseren. Vooral Gabi Sund blijkt als de "ideale" vrouw een opvallende toneelpersoonlijkheid te bezitten met een ontspannen, toch altijd heldere en uitdrukkkingsvolle manier van bewegen.

    • Ine Rietstap