De oorlog wordt verplaatst

Boris Jeltsin heeft gisteren de slag gewonnen. Maar niet de oorlog. En iedereen weet het: Jeltsin zelf, maar ook zijn tegenstanders. Aleksandr Roetskoj en Roeslan Chasboelatov zagen er gisteren bleek en vermoeid uit. Maar de uiterst ontspannen glimlach waarmee bij de overgave van de parlementariërs de communistische extremist Sergej Baboerin met zijn geestverwanten stond te keuvelen alsof het gezelschap op lijn zeven stond te wachten, kon model staan voor een ongeschonden zelfvertrouwen.

De slag is gestreden, maar de oorlog gaat door. Die oorlog kon zich wel eens gewoon verplaatsen, de komende tijd. Er is op termijn de vraag wanneer het nu uiteengejaagde Volkscongres door vrije verkiezingen wordt vervangen door een nieuw parlement. Er is ook de vraag of dat nieuwe parlement het met Boris Jeltsin beter zal kunnen vinden dan het nu verdwenen bolwerk van communisten en nationalisten. Volgens opiniepeilingen geniet Boris Jeltsin bij de bevolking veel meer steun dan Roetskoj en Chasboelatov, maar dat betekent nog lang niet dat er bij vrije verkiezingen een parlement uit de bus komt dat hem gunstig gezind zal zijn - vooropgesteld dat hijzelf president blijft. Het communisme is in Rusland onvergelijkelijk veel dieper verankerd dan elders in Oost-Europa en de aanhang van de opstandelingen in het Witte Huis kon wel eens veel groter zijn dan Jeltsin, de hervormingsgezinde krachten in Rusland en het Westen lief is.

Nog veel urgenter is de vraag hoe de 88 regio's van Rusland de komende maanden gaan reageren. Die regio's, althans de regionale parlementen, hebben tijdens het dertien dagen durende drama in Rusland een voor Jeltsin onheilspellende rol gespeeld: ze hebben kleur bekend en zich in grote meerderheid achter het opstandige duo Roetskoj en Chasboelatov geschaard. Ze hebben Jeltsin herhaaldelijk onder zware druk gezet om in te gaan op de belangrijkste eisen van de opstandelingen in het Witte Huis - gelijktijdige presidents- en parlementsverkiezingen en intrekking van het decreet waarmee Jeltsin het parlement ontbond. Boris Jeltsin weet nu dat de regionale parlementen in grote meerderheid net zo tegen hem zijn als het Volkscongres en de Opperste Sovjet dat waren. En het verzet in de regio's zal door de gewelddadige en bloedige afloop van het drama in Moskou zeker niet geringer zijn geworden - integendeel misschien. Dit nog afgezien van het steeds minder verhulde streven naar meer economische en politieke zeggenschap.

De regionale parlementen (en sommige gouverneurs) hebben niet alleen Roetskoj en Chasboelatov dagenlang een hart onder de riem gestoken, ze hebben ook een zware wissel getrokken op de toekomst. Om daadwerkelijk te regeren is Jeltsin aangewezen op de regio's - in eerste instantie op de door hem zelf benoemde gouverneurs, die in meerderheid op zijn hand zijn, maar in tweede instantie ook op de parlementen. In veel republieken en regio's immers heeft de eigen wetgeving voorrang boven die uit Moskou en moeten de Moskouse regels door de regionale parlementen worden goedgekeurd voordat ze van kracht worden.

Adviseurs van de president hebben de afgelopen dagen gezinspeeld op de mogelijkheid alle dwarsliggende regionale parlementen simpelweg te ontbinden. Dat was vóór het bloedbad van zondag en gisteren misschien een optie die de moeite van het overwegen waard is, na gisteren is het een levensgevaarlijke vorm van wishful thinking. Gouverneurs zijn te ontslaan - Jeltsin ontsloeg er vandaag twee - maar regionale parlementen laten zich niet wegsturen.

Met andere woorden: Jeltsin heeft zich weliswaar voorlopig ontdaan van de dwarsliggers in het Witte Huis, maar moet verder met enkele tientallen dwarsliggende parlementen op een lager echelon, parlementen die nog veel moeilijker te paaien, te bespelen, te bedreigen, uit te schakelen en uiteindelijk uiteen te jagen zijn dan dat in het Witte Huis, parlementen ook die waarschijnlijk veel meer plaatselijke steun genieten dan dat nog in communistische tijden gekozen Volkscongres.

Vandaag had De Federatieraad - met vertegenwoordigers van de regio's - bijeen moeten komen. De vergadering werd vanochtend door Jeltsins woordvoerder aangekondigd, maar al een paar minuten later door dezelfde woordvoerder afgeblazen. Het motief: eerst moet de nieuwe situatie worden geanalyseerd. Die analyse zou wel eens uit kunnen komen bij de zeer ontspannen glimlach van Sergej Baboerin. Sergej Baboerin was gisteren geen verslagene. Integendeel misschien.