Verwarring verdween na één salvo

MOSKOU, 4 OKT. Een schotenwisseling in een stad die buiten het schootsveld normaal functioneert klinkt als vuurwerk. En net als vuurwerk trok het schieten in Moskou vandaag en gisteren honderden enthousiaste toeschouwers en liet het anderen geheel onverschillig. In beide gevallen zorgden de aanwezigen bij de strijd in de stad voor hachelijke situaties, vooral vannacht, alleen al omdat één van de strijdende partijen zich in uiterlijk nauwelijks van het publiek onderscheidde.

Toen vanmorgen kort na zonsopgang pantserwagens over de Kalinin-prospect kwamen aanrijden, kwam ook juist de ochtendspits op gang. De Kalinin-brug bij het Witte Huis is een belangrijke verkeersbrug over de Moskva. Auto's werden al honderden meters van de brug door de politie tegengehouden, maar voetgangers konden ongehinderd passeren. En dat bleven zij aanvankelijk ook doen, aktentas of boodschappentas in de hand.

Terwijl onder de wachtende journalisten en het handjevol belangstellenden dat de nacht bij de brug had doorgebracht bij het zien van de pantserwagens een gevoel van opluchting en opwinding merkbaar was, als in de bioscoop wanneer het doek opengaat, liepen tientallen Moskovieten gewoon door naar hun werk.

Het leek gek genoeg ook heel veilig. De legervoertuigen staken prachtig af tegen de verder lege boulevard, het in Stalinistische architectuur opgetrokken Oekraïne-hotel en de blauwe lucht. Aan de overkant van de Moskva lag het Witte Huis er ogenschijnlijk verlaten bij.

Het enige ongewone was dat op het dak naast de gebruikelijke Russische vlag ook de rode vlag van de voormalige Sovjet-Unie en de tsaristische geel-zwart-witte van de extreem-nationalisten wapperden. En ongewoon waren ook die groene figuurtjes die vanuit verschillende richtingen de trappen en het bordes naderden, voorover gebogen en om de paar meter wegduikend achter een struik, een hek, een geparkeerde auto.

Toen het vuur uiteindelijk werd geopend stoven de mensen op de brug uit elkaar. Sommigen draaiden zich om en holden terug, anderen sprintten juist naar de overkant. Er heerste een ogenblik verwarring. Maar dat was bij het eerste salvo. Toen de geschrokken aanwezigen daarna het Witte Huis bekeken, stond dat nog even ongeschonden in de zon te blinken als daarvoor. Er klonk nu wel steeds geratel, soms zelfs heel luid als de zware mitrailleurs van de pantserwagens vuurden, maar dat wende snel, want even later namen de forensen de brug weer in gebruik, zonder zich te bekommeren om het geschiet of om de militairen met zwarte baretten, kogelvrije vesten en automatische wapens die dekking zochten op de trappen en achter de pilaren.

Het duurde niet lang of er kwamen van verschillende kanten belangstellenden aanstromen, sommigen voorover gebogen en sprintend van boom tot boom, anderen gewoon midden op straat met een hond aan de riem. Op de rivieroever, achter de pilaren van de brug, vormden zich hele groepen, die druk het kaliber van de gebruikte wapens bespraken en de problemen die er zoal zijn bij de bestorming van een gebouw. Maar de Kalinin-brug is nog altijd driehonderd meter van het Witte Huis verwijderd en na een half uurtje begon het toekijken van zo'n afstand sommigen te vervelen. Een jochie van nog geen vijftien wist met een sigaretje in zijn mond, de handen in de zakken en toch af en toe snel door de knieën zakkend een heel eind in de richting van het gevecht te komen.

Vier andere jongens wezen elkaar op een muurtje dat vijftig meter verderop langs de rivier stond. Dat bood zo te zien perfect uitzicht op de gebeurtenissen. Terwijl het schieten doorging trokken ze een sprintje om daarna met een sprong en enig klauterwerk aan de veilige kant van het muurtje terecht te komen. Het bood inderdaad een goed uitzicht, maar daarom gebruikten vijf soldaten het ook als positie om het Witte Huis onder schot te houden.

Pag.3: "En nu op naar Ostankino!'

De vijf, met helmen, kogelvrije vesten en kalasjnikovs, keken verstoord en vervolgens woedend naar het gezelschap dat ze plotseling kregen. “Wie zijn jullie godverdomme, sodemieter op!” Maar toen klonk er weer een salvo en dook iedereen even hard weg.

Deze soldaten hadden tot taak eventuele sluipschutters achter de ramen van de hoogste verdiepingen van het Witte Huis uit te schakelen. Met het blote oog waren die niet te zien, maar het terugsturen van hun publiek vonden de militairen toch onverantwoord. Even later wilden ze ook nog wel uitleggen hoe je tijdens het gluren naar de tegenstander je hoofd moet beschermen met je armen.

Het gluren leverde overigens weinig op, omdat de strijd zich inmiddels van buiten het gebouw naar binnen had verplaatst. Wel kwamen er gedachten boven aan wat zich daarbinnen nu moest afspelen. Gisteravond, toen het Witte Huis nog vrij makkelijk toegankelijk was, verkeerde iedereen daar nog in een overwinningsroes. De gewapende mannen die in de donkere gangen de wacht hielden achter barricaden van bureaus, stoelen en omgekeerde prullenbakken, sloegen bezoekers na het goedkeuren van hun documenten soms joviaal op de schouders. Roeslan Chasboelatov zelf werd bij het openen van de vergadering om half zeven uitgebreid gezoend en gefeliciteerd. Hij was de zaal van achterin binnengekomen, beide armen omhoog in triomf.

Zoenen, schouderklopjes, dat was allemaal nog niks vergeleken bij de euforische stemming die onder de demonstranten buiten heerste. Nadat zij een protestbijeenkomst op het Oktober-plein 's middags met succes hadden omgezet in een aanval op het politiekordon rondom het Witte Huis, vierden zij dat bij het gebouw met vreugdedansen en emotionele omhelzingen.

“Het Witte Huis is van ons!”, riep een man met een triomfantelijk gebalde vuist. In zijn andere hand droeg hij een legergroene veldfles die hij in de strijd eerder die middag kennelijk had verworven. “Nu op naar Ostankino!”, riep een andere, die om zijn arm een buitgemaakt metalen schild droeg. Er waren veel meer mannen met schilden. Er waren er ook die zichtbaar tevreden met hun nieuwe gummiknuppels zwaaiden, zoals de politieagenten van wie zij deze hadden afgepakt plegen te doen. Tien legertrucks stonden op een rij bij het gebouw, jongens zaten op het dak een boterham te eten. In een van de wagens hing een dikzak achter het stuur met een fles wodka, zijn laarsen staken naar buiten door de gesneuvelde voorruit. Een militie-jeep die kwam aanrijden werd luid toegejuicht. De vier inzittenden hadden wel de bekende groene helmen op, maar daaronder waren dikke baarden zichtbaar in plaats van de bekende gladgeschoren gezichten. De hoeveelheid materieel die politie en leger zondagmiddag hadden moeten afstaan was, kortom, enorm. En zo was het moreel van de nieuwe eigenaren.

Bij de nabijgelegen flat van Moskous burgemeester, eerder hoofdkwartier van de politie, nu veroverd door demonstranten, zat de stemming er evenzeer in. De luxaflex was door de kapotgegooide ramen naar buiten getrokken en lag door de war op straat. Een eenheid min of meer geregelde strijders met een hakenkruis-achtig embleem op de mouw, extreem-rechtse nationalisten, verdeelde onderling de taken van de bewaking van het gebouw. Zij werden bijgestaan door opgeschoten jongens die zich om de tien meter voor de gevel opstelden, achter een politieschild, zwaaiend met een metalen pijp of frummelend aan hun nieuwe helm.

Vorige week bestonden de demonstranten die het voor het parlement tegen Jeltsin opnamen nog voor het grootste deel uit de in Moskou inmiddels bekende harde kern van ouden van dagen en de halve gekken die op elke onrust afkomen. Maar sinds het parlement in zijn uitputtingsslag tegen de president vrijdag en zaterdag aan de winnende hand leek, hebben zich ook tientallen jongeren in de strijd geworpen. Op de Nieuwe Arbat, een van Moskous belangrijkste winkelstraten, patrouilleerden gisteravond groepjes van dit soort jongens tussen de scherven van de rondslingerende flesjes en de stenen die er nog waren blijven liggen na de slag tegen de politie. De autoriteiten waren pas weer te zien een halve kilometer verder, op de kruising van de Nieuwe Arbat en de ringweg, waar zij het verkeer regelden. De vrachtwagens met gewapende mannen die gisteravond van het Witte Huis koers zetten naar de televisiestudio's konden ongehinderd passeren.

Vergeleken met de chaos die vannacht bij die televisiestudio's ontstond was de belegering van het Witte Huis vandaag nog zeer overzichtelijk. Een van de vrachtwagens ramde eerst de voordeur, daarna ontstond een vuurgevecht met de troepen die het gebouw verdedigden. Het personeel van de televisie beëindigde zelf abrupt de uitzendingen en het daarop volgende testbeeld maakte in heel Rusland in één keer duidelijk dat het ernst was met de politieke crisis in Moskou. Met het gevolg dat honderden mensen zich met de metro naar het televisiecentrum begaven. In het donker liepen zij opgewonden met elkaar pratend de ongeveer duizend meter die de televisiestudio's van het metrostation scheiden. In de verte waren wel knallen hoorbaar, en ook geratel van automatische wapens, maar dat was geen reden om de pas te vertragen, integendeel.

Heel anders dan geknal is het geluid van kogels die de eigen richting opkomen. Het is een raar soort gefluit, en in de bomen boven ons hoofd klonk getik alsof er grote druppels regen op de bladeren vielen. Iedereen, de hele colonne mannen, vrouwen en kinderen die dachten een onverwacht uitje te hebben, liet zich in een reflex op de grond vallen. Een verdwaalde kogel blijkt niets te hebben van het aarzelende, zoekende dat het woord verdwaald in zich heeft. Toen het even voorbij was, stond zo te zien iedereen weer op om in de portieken van de flats dekking te zoeken. Een vrouw huilde van de schrik. In de woonkamers boven de portieken brandde gewoon licht.

Auto's kwamen met gierende motor achteruitrijden. Er kwamen ook mensen langs de gevel van de flats terughollen. “Ga niet verder”, riep iemand, “ze schieten.” Dat prikkelde toch ook de nieuwsgierigheid en groepjes overwegend jongere Russen draafden diep voorovergebogen verder in de richting van het geweld. Maar het waren kennelijk niet alleen toeschouwers meer, want sommigen van hen droegen de metalen en plastic schilden die normaal gesproken alleen de politie heeft.

Niet bekend