Twee dagen van rebellie: de opstand van uur tot uur

De aangegeven tijden zijn Moskou-tijd; in Nederland is het twee uur vroeger.

ZONDAG, 3 OKTOBER

15.00: Duizenden tegenstanders van Jeltsin, die zaterdag in het centrum van Moskou barricaden in brand hebben gestoken en het verkeer hebben lamgelegd komen bijeen op het Oktober Plein, onder een gigantisch standbeeld van Lenin. De spanning loopt snel op als de politie niet ingaat op oproepen van de demonstranten zich terug te trekken. Daarop gaan de betogers, van wie er velen zijn gewapend met ijzeren staven, in de aanval: ze doorbreken het politiekordon en dwingen de politie zich hals over kop terug te trekken. De betogers steken een brug over de Moskva over.

15.28 uur: Diverse gewonden vallen tijdens chaotische taferelen als de rond 15.000 betogers oprukken in de richting van het Witte Huis. Daar wordt geschoten.

15.40 uur: Patriarch Aleksej II, hoofd van de Russisch-orthodoxe kerk, leidt gebeden voor de verzoening van beide kampen. In het Danilovski klooster zitten afgevaardigden van de regering, het parlement en de kerk klaar voor een hervatting van de besprekingen, maar uitlatingen vanuit het Witte Huis duiden niet op de mogelijkheid van een compromis.

15.50 uur: Aleksandr Roetskoj roept vanuit het Witte Huis tanks op het Kremlin te bestormen en spoort betogers aan het kantoor van de Moskouse burgemeester, recht tegenover het Witte Huis, en de televisietoren in de Moskouse voorstad Ostankino te bezetten. Demonstranten rukken op naar het bureau van de burgemeester.

16.18 uur: Een Russische politieman wordt gedood bij gevechten bij het parlement. Hij wordt in het hoofd geraakt door een schot, afgevuurd door een sluipschutter in het parlement.

16.27 uur: Demonstranten rammen met een vrachtwagen de toegang tot het kantoor van de burgemeester, tevens tijdelijk hoofdkwartier van de troepen van het ministerie van binnenlandse zaken (OMON), die belast zijn met de afgrendeling van het Witte Huis.

16.53: Een woordvoerder van parlementsvoorzitter Roeslan Chasboelatov zegt dat rond honderd OMON-militairen zijn overgelopen naar de verdedigers van het Witte Huis.

17.38 uur: Pantserwagens en vrachtwagens met tegenstanders van Jeltsin rukken op naar Ostankino. OMON-troepen laten hen ongehinderd passeren.

17.51 uur: President Jeltsin, per helikopter naar het Kremlin gevlogen, roept de noodtoestand uit, voor het eerst sinds augustus 1991.

17.56 uur: Bij de televisietoren in Ostankino wordt geschoten.

18.07 uur: De ministeries van binnenlandse zaken en veiligheid maken bekend Jeltsin trouw te zullen blijven.

18.29 uur: Chasboelatov meldt dat zijn aanhangers de televisietoren in Ostankino hebben veroverd; de melding wordt niet bevestigd. In Ostankino woedt een hevig vuurgevecht tussen Jeltsin-getrouwe troepen en tegenstanders van de president.

18.44 uur: Tweeduizend tegenstanders van Jeltsin beginnen met het opwerpen van barricaden van auto's en trolleybussen rond de televisietoren.

19.04 uur: De regering meldt op de televisie dat ze zich gedwongen ziet geweld te gebruiken tegen de Jeltsins tegenstanders - “politieke avonturiers” - maar dat ze vastbesloten is bloedvergieten te vermijden.

19.07 uur: President Jeltsin verbiedt demonstraties en bijeenkomsten in het centrum van Moskou.

19.31 uur: Kanaal 1 van de GOS-televisie, dat uitzendt naar het grootste deel van het grondgebied van de voormalige Sovjet-Unie, verdwijnt uit de lucht, nadat zich in het gebouw naast de tv-toren een grote explosie heeft voorgedaan. De Russische televisie blijft in de lucht; het nieuws van 8 uur wordt geïmproviseerd van velletjes papier voorgelezen.

19.56 uur: De Moskouse burgemeester, Joeri Loezjkov, meldt dat bij de bestorming van zijn kantoren twee politiemannen en twee OMON-militairen zijn gedood. Bij geeft “bandieten” de schuld.

20.55 uur: Gewapende aanhangers van Roetskoj dringen de kantoren van de persbureau's ITAR-TASS en Interfax binnen. ITAR-TASS staakt de berichtgeving.

21.25 uur: CNN meldt dat bij de bestorming van de televisietoren acht doden en honderd gewonden zijn gevallen.

21.18 uur: Volgens radio-Rusland laat Jeltsin parachutisten overbrengen uit Toela, ten zuiden van Moskou. Een eenheid van OMON-troepen in de buurt van Moskou zou naar het kamp van Roetskoj zijn overgelopen.

21.53 uur: De bezetters van de tv-toren krijgen versterking.

22.11 uur: Jeltsins chef-hervormer, de pas onlangs weer in de regering opgenomen vice-premier Jegor Gajdar, waarschuwt dat “een bruin, bloedig gordijn van fascisme” over Rusland zal vallen als het Roetskoj-kamp de machtsstrijd wint.

22.21 uur: Jeltsin zegt dat hij zal triomferen en de orde in Moskou op korte termijn zal herstellen. Een van zijn woordvoerders zegt dat troepen, loyaal aan de president, naar het centrum van Moskou oprukken en zonodig geweld zullen gebruiken.

22.53 uur: De Russische televisie, die haar plaats van uitzending inmiddels naar een leegstaande studio heeft verplaatst, laat weten dat een nieuwe aanval op de televisietoren is afgeslagen.

23.02 uur: Burgemeester Sobtsjak van St. Petersburg laat militairen strategische punten bezetten om te voorkomen dat aanhangers van Roetskoj in actie komen.

23.08 uur: ITAR-TASS meldt zich weer - met de mededeling dat het is “bevrijd” door “speciale strijdkrachten”, zonder te laten weten of het gaat om voor- dan wel tegenstanders van Jeltsin.

23.28 uur: Volgens sommige berichten hebben diverse hoge generaals laten weten neutraal te willen blijven in het conflict.

23.48 uur: Een woordvoerder van de parlementariërs in het Witte Huis vraagt om hulp van experts in het leggen van mijnen; binnen het Witte Huis wordt kennelijk alles klaar gemaakt om het gebouw tegen een aanval van Jeltsins troepen te verdedigen.

23.58 uur: De militaire bevelhebbers in de regio's scharen zich achter Jeltsin.

MAANDAG, 4 OKTOBER:

00.01 uur: Jeltsin-getrouwe troepen drijven tegenstanders van de president bij de televisietoren terug. Er wordt nog heftig geschoten, maar de toren lijkt in het bezit te blijven van Jeltsins aanhangers.

00.40 uur: Moskou's belangrijkste ziekenhuis voor noodopnames meldt dat het tientallen gewonden binnenkrijgt.

01.10 uur: Premier Viktor Tsjernomyrdin meldt dat de regering de toestand meester is.

01.26 uur: Roetskoj roept een “uitgaansverbod” binnen het omsingelde Witte Huis af.

01.56 uur: Een lange rij pantserwagens rukt Moskou binnen; bij de televisietoren wordt nog altijd gevochten.

02.30 uur: Gewapende aanhangers van Roetskoj geven hun pogingen om de kantoren van de persbureau's ITAR-TASS en RIA bezet te houden, op als OMON-troepen ter plaatse verschijnen.

06.27 uur: Bij de televisietoren wordt nog altijd gevochten; de verdedigers van het Witte Huis nemen posities in rond het gebouw.

06.47 uur: Het Volkscongres benoemt een nieuwe “minister van binnenlandse zaken”, Vasili Troechin; hij volgt generaal Andrej Doenajev op.

06.57 uur: Een tiental pantserwagens komt bij het Witte Huis aan en begint in de lucht te schieten.

07.01 uur: Vanuit de pantserwagens wordt gericht op het Witte Huis geschoten.

07.06 uur: De aanval op het Witte Huis wordt geopend.

07.39 uur: Een tiental T-72 tanks komt bij het parlement aan.

08.08 uur: Premier Tsjernomyrdin richt een “laatste waarschuwing” aan de bezetters van het Witte Huis.

08.26 uur: Er wordt met kanonnen op het Witte Huis geschoten.

08.59 uur: Parachutisten van een elite-eenheid van het ministerie van binnenlandse zaken dringen binnen in het Witte Huis. Er wordt hevig geschoten.

09.00 uur: President Jeltsin verschijnt op de televisie en beschuldigt “communisten en fascisten” verantwoordelijk te zijn voor het geweld. Inmiddels wordt bekend dat gisteren en vannacht zeker 18 doden zijn gevallen bij de gevechten.

09.34 uur: Bij de aanval op het Witte Huis zijn al twaalf doden en vijftig gewonden gevallen. Roetskoj en Chasboelatov bevinden zich met hun "ministers' van binnenlandse zaken en defensie in het gebouw. Aan de aanval wordt van uiten af deelgenomen door scherpschutters die op de ramen van het parlementsgebouw schieten.

09.46 uur: Roetskoj laat weten bereid te zijn tot overleg. Het voorstel wordt de inmiddels tot vice-president benoemde premier Tsjernomyrdin overgebracht; deze laat weten dat het schieten wordt gestaakt als Roetskoj met een witte vlag in de hand naar buiten komt.

09.49 uur: Een granaat komt terecht in het kantoor van Chasboelatov. Deze blijft ongedeerd. Vanaf de andere oever van de Moskva neemt een tank het parlementsgebouw onder vuur. Uit de ramen komt zwarte rook naar buiten.

10.11 uur: Het Skliffosovski-ziekenhuis doet een dringende oproep om bloed en geneesmiddelen, met het oog op het grote aantal gewonden dat wordt binnengebracht. Artsen dienen zich bij het ziekenhuis te melden.

10.16 uur: Roetskoj neemt het voorstel om met een witte vlag naar buiten te komen, aan. De regering geeft bevel bij uitgang nummer 20 van het Witte Huis het schieten te staken.

10.21 uur: De regering eist de onvoorwaardelijke overgave van de opstandelingen in het Witte Huis; vrouwen en kinderen moeten het het eerst verlaten.

10.24 uur: Vier verdiepingen van het Witte Huis zijn in handen van Jeltsin-getrouwe troepen; de leiders van de opstand zitten in bunkers onder het gebouw.

11.45 uur: Het ministerie van binnenlandse zaken meldt dat twintig mensen zijn gedood bij de gevechten in het Witte Huis. Zeker vier tanks bestoken het gebouw onophoudelijk.

11.48 uur: Onderminister van veiligheid Sergej Stepasjin belooft dat het Witte Huis vóór vanavond zal zijn ingenomen.

12.00 uur: De GOS-televisie keert terug in de ether. De strijd om het Witte Huis gaat nog steeds door; de verdedigers geven geen teken bereid te zijn zich over te geven. De aanvallers worden persoonlijk geleid door minister van defensie Gratsjov. De leiders van 35 regionale parlementen dringen er bij Jeltsin en de regering op aan het geweld te beëindigen. Het Constitutionele Hof laat weten dat Jeltsin een decreet heeft ondertekend dat voorziet in de ontbinding van het Hof. De leiders van zeven GOS-republieken laten weten Jeltsin te blijven steunen. Bij de strijd in Ostankino blijkt een Britse cameraman, werkend voor de ARD (het eerste Duitse tv-net), te zijn gedood.

13.49 uur: Jeltsin geeft de verdedigers van het Witte Huis tot twee uur Moskouse tijd (twaalf uur Nederlandse tijd) de kans zich over te geven. Jeltsin heeft generaal Barannikov, "minister van veiligheid' van Roetskoj, uit het leger gezet, eveneens per decreet. De president heeft het Kremlin inmiddels verlaten en is met onbekende bestemming vertrokken.

14.00 uur: Het ultimatum verstrijkt; de gevechten gaan door. Een konvooi van 50 pantserwagens en zes tanks rukt op naar het Witte Huis.