Oorlog in centrum Moskou, 500 doden in Witte Huis gemeld; Jeltsins leger bestormt parlement

MOSKOU, 4 OKT. De Russische strijdkrachten, loyaal aan president Jeltsin, hebben vanochtend met tanks de aanval geopend op het door Jeltsins tegenstanders bezette gebouw van het Russische parlement. Rond het middaguur hadden ze vier verdiepingen veroverd. Volgens een medewerker van Jeltsin zijn in het Witte Huis vanochtend vijfhonderd doden gevallen.

Tot de aanval op het Witte Huis werd vanochtend besloten nadat gisteren een demonstratie tegen de president was uitgelopen op een gewapende opstand. Bij het geweld dit weekeinde, het ernstigste in Moskou sinds de revolutie van 1917, zijn ongeveer veertig doden gevallen.

De aanval op het Witte Huis begon vanmorgen om zeven uur Moskou-tijd (vijf uur Nederlandse tijd) en werd uitgevoerd met tanks, pantserwagens en elite-eenheden van het leger. Legerwoordvoerders zeiden vanmiddag te verwachten de operatie voor het donker te hebben afgerond. Een deel van het gebouw stond op dat moment in brand en er was nog sporadisch geweervuur hoorbaar. Parlementsvoorzitter Chasboelatov en "tegenpresident' Roetskoj, die het verzet tegen Jeltsin gisteren hadden laten uitlopen op geweld, hebben gevraagd om onderhandelingen. De nog aanwezige parlementariërs hebben zich verzameld op de derde verdieping.

Al sinds president Jeltsin twee weken geleden het Russische parlement ontbond en de parlementariërs zich daarop in het gebouw verschansten, zijn er ongeregeldheden geweest. Maar nadat zaterdag al de ringweg rondom het stadscentrum door demonstranten werd gebarricadeerd, namen de gewelddadigheden gisteren de vorm aan van een gewapende strijd.

Vrijdag hadden beide partijen nog onderhandeld onder leiding van de patriarch van de Russisch-orthodoxe kerk, Aleksej II, maar die onderhandelingen leverden niets op. Jeltsins vertegenwoordigers wilden alleen spreken over het beëindigen van de blokkade rondom het Witte Huis terwijl de parlementariërs eisten dat het parlement in ere zou worden hersteld en meer mogelijkheden zou krijgen zijn mening via de televisie kenbaar te maken. Nadat de autoriteiten vrijdagmorgen de elektriciteit naar het parlementsgebouw weer hadden aangesloten, kwamen de aanwezigen daar meer in een overwinningsstemming en stelden zij hardere eisen.

De strijd gisteren begon met een demonstratie van naar schatting 15.000 mensen op het Oktoberplein. De in groten getale aanwezige politie slaagde er aanvankelijk in de demonstranten te verspreiden. Maar daarna zetten die een tegenaanval in, waarbij zij schilden, wapenstokken en enkele vrachtwagens op de politie buitmaakten. Met deze vrachtwagens zetten zij vervolgens koers naar het parlementsgebouw, dat sinds vorige week geheel is omsingeld door eenheden van politie en leger. Na een korte schermutseling wisten de demonstranten de blokkade te doorbreken en vervolgens ook nog het nabijgelegen gebouw van Moskous burgemeester te bezetten. Dit gebeurde nadat er vanuit het Witte Huis was geschoten, waardoor een politieman om het leven was gekomen. Bij de strijd om het kantoor van de burgemeester vielen aan de kant van de verdedigers vier doden.

Aan het begin van de avond probeerden de ongeregelde eenheden die het parlementsgebouw al twee weken bewaken, het nationale televisiecentrum in de voorstad Ostankino te veroveren. Roetskoj had hen daartoe opgeroepen. Vanmorgen werd dit laatste overigens door parlementsvoorzitter Chasboelatov ontkend.

Pag.3: Jeltsin opent de aanval op het parlement

Hij zei dat vrijwilligers uit zichzelf naar het tv-gebouw waren gegaan. De aanval leidde tot een vuurgevecht met de veiligheidstroepen die het gebouw verdedigden. Het eerste en derde televisiekanaal werd door het eigen personeel uit de lucht gehaald. Het tweede zette zijn uitzendingen voort uit een ander gebouw met noodvoorzieningen.De strijd bij de televisietoren duurde tot diep in de nacht maar werd uiteindelijk beslist toen de verdedigers steun kregen van aan Jeltsin loyale legereenheden die over pantserwagens beschikten. Volgens voorlopige cijfers zijn bij de gevechten vijfentwintig doden gevallen, voor het merendeel burgers. De GOS-televisie verdween tot vanochtend uit de ether; de Russische televisie slaagde erin na een korte onderbreking de uitzendingen vanuit een leegstaande studio voort te zetten. De aanhangers van Roetskoj en Chasboelatov slaagden er tevens in de kantoren van het persbureau ITAR-TASS te bezetten; daarop werden de activiteiten van het persbureau gestaakt. De bezetters trokken zich vanochtend terug toen troepen van het ministerie van binnenlandse zaken ten tonele verschenen.

Vannacht verzamelden zich in het centrum van Moskou enkele duizenden pro-Jeltsin betogers, die bij het Kremlin geïmproviseerde barricades opwierpen, nadat Roetskoj had opgeroepen dat gebouw te bestormen.

Niet bekend

President Jeltsin hield vanmorgen een televisietoespraak waarin hij onder andere zei dat “er geen vergiffenis kan zijn” voor degene die de orders hebben gegeven tot de aanval op de televisietoren en de gewapende verdediging van het Witte Huis. Hij zei verder dat de “communistisch-fascistische muiterij” snel zou zijn onderdrukt. Later vanochtend meldden Jeltsins ministers dat het Witte Huis vóór het vallen van de avond moest zijn veroverd. De troepen, die het gebouw bestoken worden geleid door minister van defensie Gratsjov persoonlijk. Tijdens de strijd van vanochtend heeft Roetskoj vanuit het Witte Huis laten weten bereid te zijn met een witte vlag naar buiten te komen; toen echter bleek dat hij wilde onderhandelen en dat de witte vlag geen capitulatie betekende, ging deze kans om tot beëindiging van de strijd te komen, verloren. Later vanochtend liet de regering nieuwe troepenversterkingen naar het centrum van de stad overbrengen.

Bij de gevechten bij de televisietoren is een Britse cameraman om het leven gekomen. Twee Franse journalisten, die het verloop van de nachtelijke gevechten volgden, zijn door kogels gewond.

De Russische patriarch Aleksej, die eind vorige week heeft getracht te bemiddelen in het conflict, zijn de gebeurtenissen teveel geworden. Hij kreeg vannacht een hartinfarct.

    • Hans Nijenhuis